Χρήστος Δ. Μεράντζας, Φως και σκότος στον βυζαντινό πολιτισμό. Μια ερμηνευτική προσέγγιση, Ινστιτούτο του Βιβλίου – Καρδαμίτσα, Αθήνα 2026, 152 σελ. ISBN: 978-960-354-620-7
Το παρόν έργο προτείνει μια συστηματική και ερμηνευτικά συνεκτική προσέγγιση του βυζαντινού πολιτισμού, αξιοποιώντας το δίπολο φωτός και σκότους ως θεμελιώδη κατηγορία της θεολογικής, κοσμολογικής και αισθητικής του συγκρότησης. Το φως εξετάζεται όχι ως απλό αισθητηριακό ή εικαστικό φαινόμενο, αλλά ως φορέας θείας παρουσίας, γνώσης και σωτηριολογικής προοπτικής, ενώ το σκότος προσεγγίζεται ως όριο της γνωστικής δυνατότητας και ταυτόχρονα ως κατεξοχήν τόπος αποφατικής εμπειρίας. Η διαλεκτική τους συνάρθρωση αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η βυζαντινή σκέψη οργανώνει τη σχέση αισθητού και υπερβατικού, επανανοηματοδοτώντας την ύλη, την εικόνα και τον αρχιτεκτονικό χώρο ως φορείς διαμεσολάβησης της θείας ενέργειας.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη λειτουργία του φωτός ως δομικού στοιχείου της εικαστικής γλώσσας και της λατρευτικής εμπειρίας, καθώς και στη συμβολική και υπαρξιακή σημασία του σκότους στο πλαίσιο της μυστικής και αποφατικής παράδοσης. Η μελέτη καταλήγει στη διατύπωση ενός ενιαίου ερμηνευτικού πλαισίου, στο οποίο η βυζαντινή τέχνη και κοσμοαντίληψη προσεγγίζονται ως μορφές βιωματικής συμμετοχής στο μυστήριο της θείας παρουσίας, υπερβαίνοντας τις συμβατικές διακρίσεις μεταξύ αισθητικής, θεολογίας και εμπειρίας.
Για τον συγγραφέα
Ο Χρήστος Δ. Μεράντζας είναι Καθηγητής Ιστορίας και Αρχαιολογίας των Πολιτισμών στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών, όπου διδάσκει ιστορία και θεωρία του πολιτισμού. Σπούδασε Αρχαιολογία στα Πανεπιστήμια Ιωαννίνων, Louvainla-Neuve και Paris I Panthéon-Sorbonne. Το ερευνητικό του έργο εστιάζει στη διασταύρωση πολιτισμικής ιστορίας, συμβολικής ανθρωπολογίας και αρχαιολογίας, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον βυζαντινό και μεταβυζαντινό κόσμο, τη βιώσιμη ανάπτυξη, την περιβαλλοντική αισθητική και την πολιτισμική διαχείριση, αλλά και την πολιτισμική συγκρότηση της ταυτότητας, το σώμα, τον χώρο και τη μνήμη. Έχει συγγράψει δεκαπέντε μονογραφίες –τέσσερις σε συνεργασία– και πλήθος επιστημονικών άρθρων, ενώ η έρευνά του αναπτύσσει μια μη γραμμική προσέγγιση της πολιτισμικής ιστορίας, εξετάζοντας τα πολιτισμικά φαινόμενα ως δυναμικές και συμβολικά συγκροτημένες διαδικασίες.
Παράλληλα, συμμετέχει ενεργά σε ερευνητικά προγράμματα και συνδιευθύνει το αρχαιολογικό ανασκαφικό πρόγραμμα στη ρωμαϊκή έπαυλη Στρογγυλής Άρτας, συμβάλλοντας στη διεπιστημονική μελέτη του παρελθόντος.
