Πώς έβλεπαν οι αρχαίοι τα χρώματα;

Πώς αντιλαμβάνονταν οι άνθρωποι της αρχαιότητας τα χρώματα, πώς τα ονόμαζαν και ποιες σημασίες τους απέδιδαν; Τι αποκαλύπτουν οι σύγχρονες επιστημονικές μέθοδοι για τη χρωματική διακόσμηση των αρχαίων γλυπτών και μνημείων;

Τα ερωτήματα αυτά βρίσκονται στο επίκεντρο του 13ου Διεθνούς Συνεδρίου για την Πολυχρωμία στην Αρχαία Γλυπτική και Αρχιτεκτονική, που θα πραγματοποιηθεί από τις 18 έως τις 21 Νοεμβρίου 2026 στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, σε συνδιοργάνωση με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών.

Με κεντρικό θέμα «Η πολυχρωμία και οι αισθήσεις: Συνδυάζοντας επιστημονικές, γνωσιακές και αισθητικές προσεγγίσεις του αρχαίου χρώματος», η συνάντηση συγκεντρώνει σχεδόν 100 ερευνητές από πανεπιστήμια, μουσεία, ερευνητικά κέντρα και υπηρεσίες πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας και του εξωτερικού.

Η έρευνα των τελευταίων δεκαετιών έχει ανατρέψει την καθιερωμένη εικόνα της «λευκής αρχαιότητας», αναδεικνύοντας το χρώμα ως αναπόσπαστο στοιχείο της αρχαίας γλυπτικής και αρχιτεκτονικής. Οι αναλυτικές μέθοδοι και οι τεχνικές απεικόνισης επιτρέπουν πλέον την ανίχνευση χρωστικών και ζωγραφικών λεπτομερειών που δεν είναι ορατές με γυμνό μάτι. Το συνέδριο συνδέει αυτά τα ευρήματα με τις αρχαίες πηγές, τη χρωματική ορολογία και τη μελέτη της αισθητηριακής και συναισθηματικής εμπειρίας του χρώματος.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει έντεκα θεματικές συνεδρίες και τρεις κεντρικές διαλέξεις. Οι εισηγήσεις καλύπτουν ζητήματα από τις αρχαίες θεωρίες για το χρώμα και τις τοιχογραφίες του προϊστορικού Αιγαίου έως τη διακόσμηση γλυπτών, ενδυμάτων και κτηρίων. Θα παρουσιαστούν επίσης έρευνες για τις χρωστικές και τις τεχνικές εφαρμογής τους, τη ζωγραφική σε μέταλλο και γυαλί, καθώς και τις δυνατότητες και τα όρια των ψηφιακών αναπαραστάσεων, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης τεχνητής νοημοσύνης.

Τις κεντρικές διαλέξεις θα δώσουν η Maria Michela Sassi, για τις θεωρίες του χρώματος και την τεχνική γνώση στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία, οι Vinzenz Brinkmann και Ulrike Koch-Brinkmann, με μια αναδρομή σε 45 χρόνια έρευνας της αρχαίας πολυχρωμίας, και ο Adam Lowe, για τη συμβολή των ψηφιακών τεχνολογιών στη διατήρηση και την αποκατάσταση έργων τέχνης χωρίς φυσική επαφή.

Ιδιαίτερη θέση στο πρόγραμμα κατέχει η αρχαία Μακεδονία, με συνεδρία αφιερωμένη στη ζωγραφική, τις ταφικές πρακτικές και την προβολή του κοινωνικού κύρους. Μεταξύ άλλων, θα παρουσιαστούν νέα δεδομένα για τη ζωγραφική διακόσμηση του τάφου της Περσεφόνης στις Αιγές, τους ζωγραφισμένους λίθους της ελληνιστικής Θεσσαλονίκης και τις πολυτελείς ταφικές κλίνες.

Στο πλαίσιο του συνεδρίου, την Πέμπτη 19 Νοεμβρίου, στις 18.00, θα εγκαινιαστεί η νέα περιοδική έκθεση του μουσείου «Βλέποντας το ανείδωτο. Έξι λίθινοι “πίνακες” μιας αρχαίας ζωγραφιάς». Η έκθεση υλοποιείται σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, το Art Institute of Chicago και το Center for Scientific Studies in the Arts του Northwestern University.

Το Polychromy Round Table διοργανώθηκε για πρώτη φορά το 2009 στην Κοπεγχάγη και έκτοτε έχει φιλοξενηθεί σε σημαντικά μουσεία και ερευνητικά ιδρύματα. Η φετινή διοργάνωση πραγματοποιείται με την πολιτιστική χορηγία του Ομίλου ΗΡΑΚΛΗΣ.