Νέα στοιχεία για την πρωιμότερη κατοίκηση στη θέση Δρομολαξιά-Βυζακιά/Χαλά Σουλτάν Τεκκέ έφερε στο φως η ανασκαφική περίοδος του 2026. Για πρώτη φορά, η Σουηδική Αποστολή αποκάλυψε στρωματογραφημένα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα και χαρακτηριστική κεραμική του 17ου–15ου αιώνα π.Χ., τεκμηριώνοντας φάσεις κατοίκησης παλαιότερες από τα αστικά κατάλοιπα του 14ου αιώνα π.Χ. που είχαν εντοπιστεί σε προηγούμενες έρευνες.

Σύμφωνα με ανακοίνωση του Τμήματος Αρχαιοτήτων του Υφυπουργείου Πολιτισμού της Κύπρου, οι εργασίες πραγματοποιήθηκαν τον Φεβρουάριο, τον Μάιο και τον Ιούνιο, υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Peter M. Fischer, του Πανεπιστημίου του Γκέτεμποργκ, και της καθηγήτριας Teresa Bürge, των Πανεπιστημίων του Γκέτεμποργκ και της Βέρνης. Η έρευνα επικεντρώθηκε στην Αστική Συνοικία 1 του οικισμού, ενώ πραγματοποιήθηκαν και συμπληρωματικές εργασίες στο νεκροταφείο.

Τα ίχνη της πρώιμης εγκατάστασης

Μέχρι σήμερα, η παρουσία διάσπαρτων οστράκων από το τέλος της Μέσης και τις αρχές της Ύστερης Εποχής του Χαλκού δεν είχε συνδεθεί με αντίστοιχα στρώματα κατοίκησης. Τα νέα ευρήματα προέρχονται από τα Στρώματα 4, 5 και 6 και προσφέρουν πλέον ένα σαφέστερο πλαίσιο για τη μελέτη της πρώιμης εγκατάστασης και της μετέπειτα αστικής ανάπτυξης.

Το Στρώμα 4 απέδωσε, μεταξύ άλλων, κεραμική των κατηγοριών White Slip I και Base-ring I, δίχρωμη τροχήλατη κεραμική, καθώς και αγγεία Black Slip και Red Slip. Η εισηγμένη κεραμική αυτής της φάσης περιορίζεται προς το παρόν σε αδρακτόσχημες φιάλες της κατηγορίας Anatolian Red Lustrous Wheel-made.

Από τα συγκεκριμένα επίπεδα απουσιάζει η αιγαιακή κεραμική. Η παρατήρηση συνάδει με τα προηγούμενα δεδομένα, σύμφωνα με τα οποία οι εισαγωγές από τη μυκηναϊκή πολιτισμική σφαίρα κορυφώθηκαν αργότερα, κατά τον 14ο και τις αρχές του 13ου αιώνα π.Χ.

Στα βαθύτερα Στρώματα 5 και 6 κυριαρχούν αγγεία που συνδέονται με τη μετάβαση από τη Μέση στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού και, εν μέρει, με τη Μέση Κυπριακή ΙΙΙ περίοδο. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται οι κατηγορίες Red-on-Red, Red-on-Black και White Painted IV–VI. Τα σύνολα αυτά τεκμηριώνουν την πρωιμότερη κατοίκηση που έχει εντοπιστεί έως σήμερα στη θέση.

Μια πόλη με εκτεταμένες εμπορικές επαφές

Το Χαλά Σουλτάν Τεκκέ ιδρύθηκε στα τέλη του 17ου αιώνα π.Χ. και ευημέρησε για περίπου πέντε αιώνες, έως την καταστροφή και εγκατάλειψή του γύρω στο 1150 π.Χ. Με έκταση έως και 50 εκτάρια, αποτελεί, σύμφωνα με την ανακοίνωση, τη μεγαλύτερη γνωστή θέση της Εποχής του Χαλκού στην Κύπρο.

Η οικονομική του ανάπτυξη βασίστηκε κυρίως στην παραγωγή και εξαγωγή χαλκού. Σωροί σκωρίας, μετάλλευμα, κάμινοι και χωνευτήρια μαρτυρούν εκτεταμένη μεταλλουργική δραστηριότητα μέσα στην πόλη. Πρώτες ύλες από το Τρόοδος υποβάλλονταν σε επεξεργασία τοπικά και εξάγονταν μέσω του προστατευμένου λιμανιού της.

Τα εισηγμένα αγαθά αποκαλύπτουν ένα ευρύ δίκτυο επαφών: από τη Σαρδηνία έως το Αφγανιστάν και την Ινδία, και από τη Βαλτική έως τη Νουβία. Ιδιαίτερα κατά τον 14ο και τον 13ο αιώνα π.Χ., η πόλη εξελίχθηκε σε σημαντικό κόμβο του μεσογειακού εμπορίου.

Στην έρευνα συμμετείχε διεθνής ομάδα ειδικών και φοιτητών, με τη συνδρομή του δρος Rainer Feldbacher. Σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Κύπρου, η καθηγήτρια Kirsi Lorentz και η δρ Yuko Miyauchi πραγματοποίησαν βιοαρχαιολογικές μελέτες, ενώ ο καθηγητής Sorin Hermon συνέβαλε στη δισδιάστατη και τρισδιάστατη τεκμηρίωση και στις μη καταστροφικές αναλύσεις αρχαιολογικών υλικών.