Σαράντα οκτώ εκκλησιαστικά κειμήλια, που είχαν αποσπαστεί το 1917 από μονές και εκκλησίες της Μακεδονίας και μεταφερθεί στη Βουλγαρία, παρουσιάζονται σε περιοδική έκθεση στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη. Την έκθεση εγκαινίασε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.

Η επιστροφή τους πραγματοποιήθηκε βάσει του Μνημονίου Κατανόησης που υπέγραψαν οι υπουργοί Πολιτισμού Ελλάδας και Βουλγαρίας στις 29 Σεπτεμβρίου 2026. Τα αντικείμενα εκτίθεντο ή φυλάσσονταν στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας, στη Σόφια.

Προέρχονται από τη Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, τη Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών, τη Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης και τη Μονή Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Νάουσας. Η προέλευσή τους τεκμηριώθηκε από τις επιγραφές που φέρουν και τη διαθέσιμη βιβλιογραφία, όπως εξήγησε η διευθύντρια του Μουσείου, Φλώρα Καραγιάννη.

Τα κειμήλια της έκθεσης

Τα εκθέματα χρονολογούνται από τον 16ο έως τον 19ο αιώνα και περιλαμβάνουν λειτουργικά σκεύη, σταυροθήκες, λειψανοθήκες, σταυρούς λιτανείας και αγιασμού, δισκοπότηρο, φορητές εικόνες, άμφια, επισκοπικό θρόνο, ξύλινη θύρα και αναλόγιο.

Ξεχωρίζουν τα ριπίδια με περίκλειστα σμάλτα από τη Μητρόπολη Σερρών και τη Μονή Τιμίου Προδρόμου, καθώς και δύο επιγονάτια από τη Μονή Εικοσιφοίνισσας. Το ένα φέρει επιγραφή που τεκμηριώνει την προέλευσή του και αναφέρει την τεχνήτρια Αργυρώ από την Κωνσταντινούπολη. Παρουσιάζονται επίσης ενυπόγραφα έργα αργυροτεχνίας από τεχνίτες της Ηπείρου, ιδιαίτερα του Λινοτοπίου.

Τα κειμήλια φιλοξενούνται στην αίθουσα περιοδικών εκθέσεων του Μουσείου. Μετά τις 5 Νοεμβρίου θα επιστρέψουν στις μονές και τις εκκλησίες στις οποίες ανήκουν.

Η συνέχεια της διεκδίκησης

Σύμφωνα με τη Λίνα Μενδώνη, η συμφωνία αποτελεί την πρώτη φάση της προσπάθειας επιστροφής και άλλων κειμηλίων. Προβλέπει τη δυνατότητα Ελλήνων επιστημόνων να επισκεφθούν ιδρύματα και μουσεία της Βουλγαρίας, ώστε να εξετάσουν και να τεκμηριώσουν περαιτέρω αντικείμενα και χειρόγραφα.

Στο πλαίσιο του ίδιου Μνημονίου, η Ελλάδα παρέδωσε στη Βουλγαρία τα ανθρώπινα κατάλοιπα που είχαν βρεθεί το 1965 στη βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες και αποδίδονται στον τσάρο Σαμουήλ, μαζί με το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό από τις τέσσερις σαρκοφάγους του μνημείου.