Έθιμα, χοροί, παραδοσιακές τέχνες και γαστρονομικές πρακτικές περιλαμβάνονται στα δέκα νέα στοιχεία που εγγράφονται στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, το οποίο αριθμεί πλέον 199 στοιχεία.

Τις νέες εγγραφές αποφάσισε το Υπουργείο Πολιτισμού, έπειτα από την επεξεργασία των σχετικών φακέλων από τη Διεύθυνση Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και τη γνωμοδότηση του αρμόδιου Συμβουλίου Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Η διαδικασία εντάσσεται στην εφαρμογή της Σύμβασης της UNESCO του 2003 για τη διαφύλαξη της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, την οποία η Ελλάδα υλοποιεί από το 2006.

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη υπογράμμισε ότι κάθε νέο στοιχείο αποτυπώνει τις γνώσεις, τις δεξιότητες, τις πρακτικές και τη συλλογική μνήμη των κοινοτήτων που το διατηρούν και το μεταδίδουν από γενιά σε γενιά. Όπως ανέφερε, στόχος της συνεργασίας με τις τοπικές κοινωνίες και τους φορείς τους είναι η κληρονομιά αυτή να παραμένει ζωντανή, ως μέρος της σύγχρονης κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής και ως πηγή έμπνευσης για τη σύγχρονη δημιουργία.

Οι δέκα νέες εγγραφές

Η λιτανεία της εικόνας της Παναγίας της Βουλκανιώτισσας

Πραγματοποιείται τη νύχτα της 19ης προς την 20ή Σεπτεμβρίου, σε ανάμνηση, σύμφωνα με την παράδοση, της διάσωσης των κατοίκων της περιοχής από λοιμό τον 17ο ή τον 18ο αιώνα. Πλήθος πιστών συνοδεύει πεζή την εικόνα από τη Μονή Βουλκάνου έως τη Μεσσήνη, διανύοντας περίπου 20 χιλιόμετρα. Η εικόνα μεταφέρεται σε χρυσοκέντητο σακούλι, με τη συνοδεία καντηλιού που παραμένει αναμμένο σε όλη τη διαδρομή. Μετά τη λιτανεία στην πόλη, ενθρονίζεται στο Μετόχι της Ζωοδόχου Πηγής και αρχίζει το ιστορικό εμπορικό πανηγύρι, διάρκειας εννέα ημερών.

Η κουλουρία του Αρχάγγελου Ρόδου

Το παραδοσιακό ζυμαρικό αποτελεί το πρώτο πιάτο του γαμήλιου τραπεζιού στον Αρχάγγελο Ρόδου. Μέρες πριν από τον γάμο, συγγενείς συγκεντρώνονται στο σπίτι της νύφης και οι γυναίκες πλάθουν την κουλουρία με τραγούδια και ευχές για το ζευγάρι. Στη συνέχεια την απλώνουν σε πανιά στις ταράτσες για να στεγνώσει. Ανήμερα του γάμου, μαγειρεύεται σε μεγάλα καζάνια με ζωμό κρεάτων και σερβίρεται με λίγο τριμμένο τυρί.

Η παραδοσιακή ζουπανιώτικη τέχνη της πέτρας

Η τεχνογνωσία της λατόμευσης, της λιθοξοΐας και της δόμησης της πέτρας αποτελεί παράδοση των μαστοροχωρίων του Βοΐου Κοζάνης. Συνεχίζει να ασκείται από τους λίγους εναπομείναντες μαστόρους στον Πεντάλοφο, τον Βυθό, το Δίλοφο και τον Αυγερινό, ενώ διατηρείται στη συλλογική μνήμη και στα πολυάριθμα έργα τους. Συνδέεται με την τοπική ταυτότητα και υπερηφάνεια, όπως αποτυπώνει η ρήση «Πέτρα είχαμι, πέτρα δουλέψαμι».

Ο καβοντορίτικος χορός

Χορεύεται από άνδρες και γυναίκες στην περιοχή του Καβοντόρου και της Καρυστίας, στη νότια Εύβοια, όπου οι κάτοικοι είναι στην πλειονότητά τους αρβανίτικης καταγωγής. Απλός και λιτός, συνοδεύεται κυρίως από οργανική μουσική, αλλά και από τραγούδια με αρβανιτόφωνο ή ελληνόφωνο στίχο. Στα όργανα που αποδίδουν τον σκοπό του περιλαμβάνονται το βιολί, το λαούτο, η τσαμπούνα, το τουμπί, η καβοντορίτικη λύρα και το φύλλο.

Το «Κόλι» της Καβύλης Έβρου

Το ανδρικό αγερμικό δρώμενο τελείται στις 24 και 25 Δεκεμβρίου στην Καβύλη Έβρου. Οι νέοι της κοινότητας ψάλλουν τα παραδοσιακά κάλαντα με τη συνοδεία μουσικών οργάνων. Το έθιμο συνδέεται με την ευετηρία, δηλαδή την ευημερία της νέας χρονιάς, και την καλή συγκομιδή.

Οι Λαζαρίνες της Λιβαδιάς Σερρών

Το Σάββατο του Λαζάρου, νεαρά κορίτσια με παραδοσιακές νυφιάτικες φορεσιές επισκέπτονται σε ομάδες τα σπίτια και τραγουδούν παινέματα για το πρωτότοκο παιδί κάθε οικογένειας. Αγόρια τα συνοδεύουν μεταφέροντας ανθοστολισμένο καλάθι, στο οποίο οι νοικοκυρές προσφέρουν αλεύρι και αυγά. Η αρχηγός της ομάδας, η «Μπογιάντσος», παραλαμβάνει το φιλοδώρημα. Την Κυριακή των Βαΐων, οι Λαζαρίνες ρίχνουν βάγια στο ποτάμι· εκείνη της οποίας το βάι θα περάσει τα υπόλοιπα γίνεται «κουμπάρα» και παραθέτει τραπέζι στις άλλες ανήμερα το Πάσχα.

Το πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής στους Καλαρρύτες Ιωαννίνων

Στις 26 Ιουλίου, μετά τη λειτουργία σε ναΐσκο μέσα σε σπηλιά, έξι χιλιόμετρα έξω από τους Καλαρρύτες και σε υψόμετρο 1.740 μέτρων, ακολουθεί γλέντι στην περιοχή «Λιβάδι». Το βράδυ το πανηγύρι μεταφέρεται στην πλατεία του χωριού. Οι κάτοικοι το συνδέουν με θαύμα της Αγίας Παρασκευής για τη σωτηρία και τον πολλαπλασιασμό κοπαδιού. Το έθιμο διατηρεί τη μνήμη της μετακινούμενης κτηνοτροφίας, που υπήρξε θεμέλιο της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της κοινότητας.

Τα Σεργιάνια στην Κρανιά Καρδίτσας

Ο τελετουργικός γυναικείος χορός των Καραγκούνηδων τελείται τις Απόκριες και το Πάσχα, χωρίς μουσικά όργανα, μόνο με το συλλογικό τραγούδι των γυναικών. Στο παρελθόν αποτελούσε μία από τις ελάχιστες μορφές γυναικείας παρουσίας και έκφρασης στη δημόσια ζωή. Σήμερα παραμένει ζωντανός τόσο στις παλαιότερες όσο και στις νεότερες γενιές, ως έκφραση της πολιτισμικής τους ταυτότητας.

Η δημόσια αναπαράσταση των «Καλογιαννιών» των Σαρακατσάνων στη Ροδόπη

Πραγματοποιείται κάθε χρόνο στις 24 Ιουνίου στον υπαίθριο Παραδοσιακό Μουσειακό Οικισμό των Σαρακατσάνων στην Περιφερειακή Ενότητα Ροδόπης. Αναπαριστά τελετουργία λαϊκής λατρείας προς τιμήν του Ιωάννη του Προδρόμου, την οποία τελούσαν οι Πολίτες Σαρακατσάνοι της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, που παλαιότερα μετακινούνταν σε περιοχές κοντά στην Κωνσταντινούπολη.

Το πασχαλινό έθιμο της ροδάνης στο Απόζαρι Καστοριάς

Μια χειροποίητη ξύλινη κατασκευή, σε μορφή περιστρεφόμενης κούνιας με καθίσματα, τοποθετείται κάθε Πάσχα στην κεντρική πλατεία της συνοικίας Απόζαρι. Το «γύρισμα» της ροδάνης ξεκινά τη Μεγάλη Πέμπτη, διακόπτεται τη Μεγάλη Παρασκευή και συνεχίζεται από το Μεγάλο Σάββατο έως την Κυριακή του Θωμά. Τα τελευταία χρόνια η λειτουργία της παρατείνεται για ακόμη δύο εβδομάδες. Στα καθίσματά της ανεβαίνουν μικροί και μεγάλοι, κάτοικοι και επισκέπτες.