Η Ελεούσα της Ρόδου, το άλλοτε Campochiaro της περιόδου της ιταλικής διοίκησης, αναδεικνύει την ιστορία της και τους δεσμούς της με τη Val di Fiemme της Ιταλίας. Το Σάββατο 3 Οκτωβρίου 2026, στις 18:00, στην Πλατεία Εμμανουήλ Κωσταρίδη, θα παρουσιαστεί ο αποκατεστημένος «Καταρράκτης», ένα παλαιό μηχάνημα κοπής και επεξεργασίας ξυλείας, και θα εγκαινιαστεί η Μόνιμη Ιστορική Έκθεση για τον οικισμό και το μηχάνημα.
Η εκδήλωση, με τίτλο «Ελεούσα – Campochiaro: Μια κοινή ιστορία, ένας ζωντανός δεσμός», φέρνει ξανά κοντά ανθρώπους και φορείς από τις δύο περιοχές, συνεχίζοντας μια σχέση που έχει τις ρίζες της στις οικογένειες που έζησαν και εργάστηκαν στον οικισμό. Είναι ανοιχτή στο κοινό.
Από την κοινή καθημερινότητα στην επανασύνδεση
Το Campochiaro δημιουργήθηκε κατά την περίοδο της ιταλικής διοίκησης της Δωδεκανήσου, στο πλαίσιο της δασικής πολιτικής και του εποικιστικού σχεδιασμού της εποχής. Στον οικισμό εγκαταστάθηκαν εργαζόμενοι και οικογένειες κυρίως από τη Val di Fiemme και άλλες περιοχές της βόρειας Ιταλίας, μεταφέροντας γνώσεις και τεχνικές σχετικές με τη διαχείριση του δάσους και την επεξεργασία του ξύλου.
Ελληνικές και ιταλικές οικογένειες μοιράστηκαν την καθημερινότητα του τόπου. Ο πόλεμος και οι εξελίξεις που ακολούθησαν διέκοψαν αυτή την κοινή ζωή, οι αναμνήσεις της όμως παρέμειναν ζωντανές για δεκαετίες.
Μέσα από την ιστορική έρευνα, τα αρχεία, τις φωτογραφίες και τις προφορικές μαρτυρίες, τα πρόσωπα και οι ιστορίες του Campochiaro επανήλθαν στο προσκήνιο. Καθοριστική υπήρξε η συμβολή του αείμνηστου Raffaele Zancanella, ο οποίος συνέβαλε στην επανασύνδεση ανθρώπων και οικογενειών από τη Ρόδο και τη Val di Fiemme. Συναντήσεις, επισκέψεις και συνεργασίες διαμόρφωσαν έναν δεσμό που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Στη διαδρομή αυτή συνεργάστηκαν ο Πολιτιστικός Σύλλογος «Το Φουντουκλί», η Pro Loco Castello-Molina di Fiemme, η Δωδεκανησιακή Ένωση Επιστημόνων Πανεπιστημίων Ιταλίας, τα Γενικά Αρχεία του Κράτους – Τμήμα Ρόδου, η τοπική κοινότητα, καθώς και άνθρωποι και οικογένειες από τις δύο περιοχές.
Η διάσωση και η αποκατάσταση του «Καταρράκτη»
Τον Ιούνιο του 2020, ο «Καταρράκτης», που βρισκόταν στον ιστορικό χώρο του καρνάγιου Χατζηνικολάου στη Ρόδο, κινδύνευσε να χαθεί οριστικά. Ο καπετάνιος Γιώργος Χαριτάκης ενημέρωσε τα Γενικά Αρχεία του Κράτους – Τμήμα Ρόδου, κινητοποιώντας μια συλλογική προσπάθεια για τη διάσωσή του.
Με τη συνεργασία φορέων και ιδιωτών και χάρη σε δωρεές από τη Ρόδο και την Ιταλία, το μηχάνημα διασώθηκε. Ο Πολιτιστικός Σύλλογος «Το Φουντουκλί» ανέλαβε τον θεσμικό ρόλο που επέτρεψε την αγορά του.
Έξι χρόνια αργότερα, ο «Καταρράκτης» παρουσιάζεται αποκατεστημένος στην Ελεούσα, με καθοριστική την τεχνική εργασία, τη γνώση και την προσωπική προσφορά του Γιώργου Χαριτάκη.
Η ιστορική έρευνα δεν επιτρέπει την τεκμηριωμένη ταύτιση του σωζόμενου μηχανήματος με κάποιο από εκείνα που χρησιμοποιήθηκαν στο Campochiaro. Ο «Καταρράκτης» αποτελεί, ωστόσο, σημαντικό τεκμήριο της επεξεργασίας του ξύλου στη Ρόδο και της τεχνικής κληρονομιάς του νησιού.
Μια μόνιμη έκθεση για τον τόπο και τους ανθρώπους του
Η Μόνιμη Ιστορική Έκθεση αφηγείται την ιστορία του Campochiaro, των ανθρώπων του και των δεσμών της Ρόδου με τη Val di Fiemme, αξιοποιώντας ιστορική έρευνα, αρχειακή τεκμηρίωση, φωτογραφικό υλικό και προφορικές μαρτυρίες.
Ιδιαίτερη θέση κατέχουν οι οικογένειες και τα παιδιά που έζησαν στον οικισμό, οι αναμνήσεις τους και η προσπάθεια των επόμενων γενεών να αναζητήσουν, να καταγράψουν και να διασώσουν αυτή τη μνήμη.
Την επιστημονική επιμέλεια της έκθεσης, την ιστορική έρευνα και την αρχειακή τεκμηρίωση έχει η Ειρήνη Τόλιου, προϊσταμένη των Γενικών Αρχείων του Κράτους – Τμήματος Ρόδου και αναπληρώτρια προϊσταμένη του Τμήματος Σύρου.
Στην εκδήλωση θα τιμηθεί η μνήμη του Raffaele Zancanella, ενώ θα αναγνωριστεί η συμβολή του Γιώργου Χαριτάκη στη διάσωση και την αποκατάσταση του «Καταρράκτη».
Το πρόγραμμα της εκδήλωσης
Την εκδήλωση θα συντονίσει η Άννα Κώστα. Χαιρετισμούς και ομιλίες θα απευθύνουν η Μαριέττα Καλιβούρη, πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου «Το Φουντουκλί», ο δήμαρχος ρόδου Αλέξανδρος Β. Κολιάδης, ο πρόεδρος της Κοινότητας Διμυλιάς–Ελεούσας Αλέξης Γιορδαμνής και η Αναστασία Αλεξάνδρου, πρόεδρος της Δωδεκανησιακής Ένωσης Επιστημόνων Πανεπιστημίων Ιταλίας.
Από τη Val di Fiemme θα συμμετάσχουν ο Paolo Bonelli, πρόεδρος της Pro Loco Castello-Molina di Fiemme, ο Sergio Finato, πρώην δήμαρχος του Cavalese και αρμόδιος για τον πολιτισμό κατά την περίοδο δημιουργίας του βιβλίου για το Campochiaro, ο Mauro Gilmozzi, Scario της Magnifica Comunità di Fiemme και η Ingrid Zancanella, κόρη του Raffaele Zancanella, η οποία έχει συμβάλει στον συντονισμό και στη διατήρηση των δεσμών συνεργασίας μεταξύ της Val di Fiemme και της Ρόδου.
Τον κύκλο των ομιλιών θα ολοκληρώσει η Ειρήνη Τόλιου. Θα ακολουθήσουν απονομές τιμητικών πλακετών, η παρουσίαση του αποκατεστημένου «Καταρράκτη» και τα εγκαίνια της μόνιμης ιστορικής έκθεσης.
