Η μεταμόρφωση της Αθήνας μέσα από τα αρχεία

Τη μεταμόρφωση της Αθήνας σε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή πόλη αφηγείται η περιοδική έκθεση «Όψεις της πόλης της Αθήνας, 1841-1941», η οποία παρουσιάζεται στο Μέγαρο Εϋνάρδου έως τις 23 Οκτωβρίου 2026. Τα επίσημα εγκαίνιά της θα πραγματοποιηθούν την Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου, στις 18:00.

Την έκθεση διοργανώνει το Διιδρυματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών (ΔΠΜΣ) «Διαχείριση Μνημείων: Αρχαιολογία, Πόλη και Αρχιτεκτονική» του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΕΚΠΑ, σε σύμπραξη με το Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών και το Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Η διοργάνωση υλοποιείται σε συνεργασία με το Ιστορικό Αρχείο της Εθνικής Τράπεζας και το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης.

Η περιοδική έκθεση αποτελεί έργο ομάδων φοιτητών και φοιτητριών διαφορετικών ειδικοτήτων και επιστέγασμα εκπαιδευτικού εργαστηρίου που πραγματοποιήθηκε κατά τα ακαδημαϊκά έτη 2024-2025 και 2025-2026. Συντονιστής του εργαστηρίου ήταν ο διδάσκων του ΠΜΣ, δρ Διονύσιος Μουρελάτος.

Στόχος του προγράμματος ήταν η εξοικείωση των συμμετεχόντων με την αρχειακή έρευνα, καθώς και με τις μεθόδους διαχείρισης και προβολής ιστορικών τεκμηρίων. Οι φοιτητές συμμετείχαν ενεργά στην πρωτογενή έρευνα, στην επιλογή των εκθεμάτων, στον μουσειολογικό και μουσειογραφικό σχεδιασμό, στην ανάπτυξη της εκθεσιακής αφήγησης και στη συγγραφή των συνοδευτικών κειμένων.

Αρχειακά τεκμήρια και ψηφιακές εφαρμογές

Το υλικό της έκθεσης προέρχεται από το Ιστορικό Αρχείο της Εθνικής Τράπεζας, το ΜΙΕΤ και τα αρχεία άλλων φορέων, μεταξύ των οποίων ο Δήμος Αθηναίων, η ΕΡΤ, το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο και η Ταινιοθήκη της Ελλάδος.

Στα εκθέματα περιλαμβάνονται φωτογραφίες, καρτ ποστάλ, αρχιτεκτονικά σχέδια, έγγραφα και άλλα αρχειακά τεκμήρια. Ανάμεσά τους βρίσκονται πιστοποιητικό ταυτοπροσωπίας γυναίκας πρόσφυγα του 1926, υλικό σχετικό με τη βιομηχανία ΦΙΞ, σχέδιο του παλαιού Χρηματιστηρίου Αξιών Αθηνών και αρχιτεκτονικά σχέδια του κεντρικού καταστήματος της Εθνικής Τράπεζας στην οδό Αιόλου.

Οι διαδραστικές ψηφιακές εφαρμογές αναπτύχθηκαν σε συνεργασία με το Εργαστήριο Εικόνας, Ήχου και Πολιτιστικής Αναπαράστασης του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Αξιοποιώντας φωτογραφίες, καρτ ποστάλ και αρχεία κινούμενης εικόνας από κινηματογραφικές ταινίες και επίκαιρα, προσφέρουν ένα βιωματικό ταξίδι στην ιστορία της πόλης.

Η διαμόρφωση της νεότερης Αθήνας

Η έκθεση εξετάζει την αστική συγκρότηση της Αθήνας μέσα από τις λειτουργίες, τις κοινότητες και τις υποδομές που διαμόρφωσαν την πόλη από το 1841 έως το 1941. Παράλληλα, αναδεικνύεται ο ρόλος της Εθνικής Τράπεζας, η οποία ιδρύθηκε το 1841, στον οικονομικό και πολεοδομικό μετασχηματισμό της πρωτεύουσας.

Η κατοικία, η βιομηχανία, το εμπόριο, η εκπαίδευση, η προσφυγική εγκατάσταση, οι μετακινήσεις και τα μεγάλα δημόσια και ιδιωτικά κτήρια συνθέτουν μια πολυφωνική αφήγηση. Μέσα από αυτή τη διαδρομή φωτίζονται οι άνθρωποι, οι θεσμοί και οι κοινωνικές ανάγκες που συνέβαλαν στη διαμόρφωση της νεότερης φυσιογνωμίας της Αθήνας.

Κατά τη διάρκεια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν αρχιτεκτονικές διαδρομές στην οδό Αγίου Κωνσταντίνου και στην πλατεία Ομονοίας, με αναφορές στο Μέγαρο Εϋνάρδου, το Εθνικό Θέατρο και τον ναό του Αγίου Κωνσταντίνου.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης ημερίδα με προβολή βίντεο υπό τον γενικό τίτλο «Όψεις της πόλης σήμερα». Οι ταινίες δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο του μαθήματος «Σκηνοθεσία Ντοκιμαντέρ» του Τμήματος Ψηφιακών Τεχνών και Κινηματογράφου του ΕΚΠΑ, με διδάσκοντα τον αναπληρωτή καθηγητή Ιωάννη Σκοπετέα. Θα διοργανωθούν ακόμη ομιλίες και εκπαιδευτικά προγράμματα.

Η έκθεση υλοποιείται με τη στήριξη της Βουλής των Ελλήνων. Μέγας χορηγός είναι το Ίδρυμα Γεωργίου και Βικτωρίας Καρέλια.