Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο παρουσιάζει, για πρώτη φορά, ατομική έκθεση του διεθνώς αναγνωρισμένου Νοτιοαφρικανού καλλιτέχνη William Kentridge. Η έκθεση «Μιμήσου τον ύπνο των λίθων» (Imitate the Sleep of Stones), σε επιμέλεια της Burcu Fikretoğlu, θα διαρκέσει από τις 30 Οκτωβρίου 2026 έως τις 24 Ιανουαρίου 2027.
Με αφετηρία τον μύθο της καθόδου του Ορφέα στον Κάτω Κόσμο για να επαναφέρει στη ζωή την Ευρυδίκη, η έκθεση φέρνει σε διάλογο σύγχρονα έργα του Kentridge με αρχαιότητες από τις συλλογές του Μουσείου. Ατσάλινες μορφές στο χρώμα της σκουριάς και χάρτινες σιλουέτες δέντρων παρεμβάλλονται στις αίθουσες των κούρων, των σφιγγών, των επιτύμβιων μνημείων και των γλυπτικών θραυσμάτων, οδηγώντας τον επισκέπτη προς μια κεντρική αίθουσα, όπου σχέδια του καλλιτέχνη και ένα διόραμα συνυπάρχουν με αρχαία αντικείμενα που συνδέονται με τη μουσική, τον θάνατο και τη μεταμόρφωση.
Στον πυρήνα της έκθεσης βρίσκεται το διόραμα, το οποίο αξιοποιεί την οπτική τεχνική του θεάτρου του 19ου αιώνα, γνωστή ως «φάντασμα του Pepper» (Pepper’s Ghost). Ανακλώμενες κινούμενες εικόνες εντάσσονται σε ένα υλικό μοντέλο, δημιουργώντας εφήμερες παρουσίες και συνδέοντας το σχέδιο, την επιτέλεση, τον κινηματογράφο και τη θεατρική ψευδαίσθηση. Το έργο λειτουργεί ως ένα πέρασμα ανάμεσα στην ορατότητα και την εξαφάνιση, παραπέμποντας στο ταξίδι του Ορφέα.
Οι χάρτινες σιλουέτες δέντρων του Kentridge αντλούν, παράλληλα, από την ερμηνεία του μύθου από τον Ράινερ Μαρία Ρίλκε, σύμφωνα με την οποία η Ευρυδίκη έχει πλέον γίνει μέρος της γης. Η παρουσίασή τους δίπλα σε αρχαία ευρήματα συνδέει τη μεταμόρφωσή της με τον λίθο, το χώμα και την ίδια την πράξη της ανασκαφής.
Οι αρχαιότητες της έκθεσης
Ανάμεσα στις επιλεγμένες αρχαιότητες που συνομιλούν με τα έργα του Kentridge περιλαμβάνεται ένας κορινθιακός ερυθρόμορφος καλυκωτός κρατήρας, περίπου του 400–375 π.Χ., με παράσταση του Ορφέα να παίζει λύρα, καθώς και μία ελεφαντοστέινη λύρα με τα σωζόμενα θραύσματά της, ευρήματα από τον θολωτό τάφο του Μενιδίου, που χρονολογείται στον 14ο-13ο αι. π.Χ.
Στην έκθεση παρουσιάζεται επίσης, ως δάνειο από το Μουσείο Ακρόπολης, λευκή κύλικα που αποδίδεται στον Ζωγράφο του Πιστόξενου, γύρω στο 470 π.Χ., με παράσταση του Ορφέα να υψώνει την κιθάρα του ενώ δέχεται επίθεση από μια Θρακιώτισσα.
Κατά μήκος της εκθεσιακής διαδρομής εγκαθίστανται ακόμη επτά γλυπτά από το έργο Frieze (13 rusted figures) του 2026. Κατασκευασμένες από ανοξείδωτο χάλυβα και βαμμένες στο χρώμα της σκουριάς, οι υβριδικές αυτές μορφές συνδυάζουν ανθρώπινες φιγούρες με δέντρα, ενδύματα, εργαλεία και αντικείμενα, παραπέμποντας σε θέματα όπως η μετακίνηση, ο εκτοπισμός και η συλλογική ιστορία.
Από το Μουσείο στην Εθνική Λυρική Σκηνή
Η έκθεση συνδέεται και με τη νέα παραγωγή L’Orfeo του Claudio Monteverdi από την Εθνική Λυρική Σκηνή, σε σκηνοθεσία William Kentridge. Η πρεμιέρα θα πραγματοποιηθεί την επομένη των εγκαινίων της έκθεσης, στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Πρόκειται για διεθνή συμπαραγωγή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής με το Glyndebourne Opera Festival και τη Metropolitan Opera της Νέας Υόρκης. Σχέδια, κινούμενες εικόνες και θεατρικές φόρμες που δημιούργησε ο Kentridge για την παραγωγή αποτέλεσαν ένα από τα σημεία αφετηρίας της έκθεσης.
Μέσα από αντιθέσεις ανάμεσα στον λίθο και το χαρτί, την ανασκαφή και το σχέδιο, την ακινησία και την κίνηση, την επιβίωση και την εξαφάνιση, η έκθεση αναδεικνύει τη μεταμόρφωση ως κεντρικό της θέμα. Η έννοια αυτή επεκτείνεται και στο ίδιο το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, το οποίο βρίσκεται μπροστά στη μεγάλη αρχιτεκτονική του μεταμόρφωση, βάσει του σχεδιασμού των David Chipperfield Architects και του γραφείου Αλέξανδρος Ν. Τομπάζης και Συνεργάτες.
