Σειρά σημαντικών έργων προστασίας και ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς της Λέσβου παραδόθηκε στην τοπική κοινωνία, στο πλαίσιο της διήμερης επίσκεψης της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη στο νησί.

Τα έργα αφορούν μνημεία διαφορετικών ιστορικών περιόδων και πολιτισμικών αναφορών: τον βόρειο περίβολο και το οθωμανικό ιεροδιδασκαλείο του Κάστρου Μυτιλήνης, τις στέγες και τους τρούλους του Ιερού Ναού Αγίου Θεράποντα, καθώς και το Μουσείο Ρητίνης και τον μεσαιωνικό Πύργο των Γατελούζων στο Αμπελικό.

Οι επεμβάσεις εντάσσονται στον στρατηγικό σχεδιασμό της Πολιτιστικής Χάρτας Ανάπτυξης και Ευημερίας και αποσκοπούν όχι μόνο στη διάσωση των μνημείων, αλλά και στην επανένταξή τους στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή του τόπου.

Η υπουργός Πολιτισμού υπογράμμισε ότι η προστασία και η ανάδειξη των μνημείων της Λέσβου αποτελούν σταθερή προτεραιότητα του Υπουργείου Πολιτισμού, με στόχο η πολιτιστική κληρονομιά του νησιού να λειτουργήσει ως μοχλός ανάπτυξης και εξωστρέφειας.

«Η πολιτιστική κληρονομιά αποκτά πραγματική αξία όταν παραμένει ζωντανή, εντάσσεται στην καθημερινότητα των πολιτών και μετατρέπεται σε δύναμη δημιουργίας, κοινωνικής συνοχής και βιώσιμης ανάπτυξης για τις τοπικές κοινωνίες», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Βόρειος περίβολος του Κάστρου Μυτιλήνης

Η αποκατάσταση του βόρειου περιβόλου του Κάστρου Μυτιλήνης, στο τμήμα από την Περιοχή Δ έως τη Βυζαντινή Δεξαμενή, πραγματοποιήθηκε την περίοδο 2021-2025. Το έργο, συνολικού προϋπολογισμού 2,5 εκατ. ευρώ, χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Οι εργασίες περιλάμβαναν εκτεταμένες αναστηλωτικές επεμβάσεις, αποκατάσταση και ανάκτηση τμημάτων του τείχους, συντήρηση των λιθοδομών, καθώς και υποστυλώσεις και αντιστηρίξεις για τη μακροχρόνια προστασία του μνημείου.

Παράλληλα, πραγματοποιήθηκαν εργασίες σταθεροποίησης των βραχωδών πρανών, εγκαταστάθηκε νέο δίκτυο φωτισμού, εκσυγχρονίστηκε το φυλάκιο και αναβαθμίστηκε αισθητικά ο περιβάλλων χώρος.

Ιδιαίτερη μέριμνα δόθηκε στην πληροφόρηση των επισκεπτών, με την παραγωγή ενημερωτικού φυλλαδίου, εντύπου σε γραφή Braille, αρχαιολογικού οδηγού και νέων ενημερωτικών πινακίδων.

Από το 2019 έως σήμερα έχουν ολοκληρωθεί επεμβάσεις σε περισσότερα από 900 μέτρα του οχυρωματικού περιβόλου του Άνω Κάστρου Μυτιλήνης. Για τις εργασίες αναστήλωσης και αποκατάστασης έχουν διατεθεί συνολικά περίπου 18 εκατ. ευρώ, από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και των δύο τελευταίων προγραμματικών περιόδων του ΕΣΠΑ.

Η αποκατάσταση του μνημειακού συνόλου συνεχίζεται με το έργο του Μεγάλου Περιβόλου, συνολικού προϋπολογισμού 3,2 εκατ. ευρώ. Το έργο υλοποιείται μέσω του Περιφερειακού Προγράμματος «Βόρειο Αιγαίο 2021-2027» και προβλέπεται να ολοκληρωθεί το 2028.

Οι νέες παρεμβάσεις περιλαμβάνουν την άρση των ετοιμορροπιών, τη συντήρηση, στερέωση και αναστήλωση των οχυρώσεων, τη διαμόρφωση διαδρομών επισκεπτών, τον εκσυγχρονισμό των υποδομών και την εγκατάσταση φωτισμού ανάδειξης.

Το οθωμανικό ιεροδιδασκαλείο του Κάστρου

Στο πλαίσιο των έργων αποκαταστάθηκε και το οθωμανικό ιεροδιδασκαλείο, γνωστό ως Μενδρεσές, στο Κάστρο Μυτιλήνης. Το έργο είχε συνολικό προϋπολογισμό 1,5 εκατ. ευρώ και χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Οι εργασίες υλοποιήθηκαν με αυτεπιστασία από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου και περιλάμβαναν τη στατική ενίσχυση του κτηρίου, τη συντήρηση των λιθοδομών και των επιφανειών του, την αντικατάσταση της στέγης, καθώς και τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου.

Εγκαταστάθηκε, επίσης, νέος φωτισμός, ενώ το πλήρως αποκατεστημένο μνημείο προορίζεται πλέον να φιλοξενεί πολιτιστικές χρήσεις. Σύμφωνα με την υπουργό Πολιτισμού, το κτήριο βρισκόταν το 2022 σε άμεσο κίνδυνο κατάρρευσης.

Οι στέγες και οι τρούλοι του Αγίου Θεράποντα

Ο Ιερός Ναός Αγίου Θεράποντα αποτελεί ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα τοπόσημα της Μυτιλήνης και μνημείο ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής, ιστορικής και θρησκευτικής αξίας.

Λόγω των σοβαρών προβλημάτων που παρουσίαζαν οι στέγες του, το έργο αποκατάστασης ήταν ιδιαίτερα απαιτητικό. Πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης στις στέγες, στους τρούλους, στις όψεις και στα κουφώματα του ναού, καθώς και αναβάθμιση των ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων.

Ο συνολικός προϋπολογισμός των επεμβάσεων ανήλθε σε 1,2 εκατ. ευρώ, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Παράλληλα, το Υπουργείο Πολιτισμού υλοποιεί, σε συνεργασία με την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου και τον Δήμο Μυτιλήνης, συμπληρωματικό έργο αποκατάστασης των όψεων του ναού. Με την ολοκλήρωσή του, ο Άγιος Θεράπων θα έχει αποκατασταθεί στο σύνολό του, εξασφαλίζοντας τη διατήρησή του για τις επόμενες γενιές.

Το Μουσείο Ρητίνης στο Αμπελικό

Το Μουσείο Ρητίνης Αμπελικού, μοναδικό στο είδος του στην Ελλάδα, ιδρύθηκε το 1994 από την τότε κοινότητα Αμπελικού. Στόχος του ήταν η διάσωση της μνήμης της ρητινοσυλλογής και η απόδοση τιμής στους ανθρώπους που συνέδεσαν τη ζωή και την εργασία τους με το πευκοδάσος.

Καθοριστική υπήρξε η συμβολή του π. Ευστράτιου Κατάμπουρα, ο οποίος συγκέντρωσε και διέσωσε αντικείμενα σχετικά με τη συλλογή και την επεξεργασία της ρητίνης, συμβάλλοντας στη δημιουργία του αρχικού πυρήνα του μουσείου.

Το έργο εκσυγχρονισμού και επέκτασης της μόνιμης έκθεσης είχε συνολικό προϋπολογισμό 540.000 ευρώ. Χρηματοδοτήθηκε από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου και υλοποιήθηκε υπό την επίβλεψη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λέσβου.

Η νέα έκθεση αναπτύσσεται σε τρεις θεματικές πτέρυγες. Η πρώτη είναι αφιερωμένη στη συλλογή και την επεξεργασία της ρητίνης και στη στενή σχέση των κατοίκων με το φυσικό περιβάλλον.

Η δεύτερη παρουσιάζει αρχαιολογικά ευρήματα που τεκμηριώνουν τη διαχρονική κατοίκηση της περιοχής, από τους ελληνιστικούς και ρωμαϊκούς έως τους βυζαντινούς και νεότερους χρόνους. Η τρίτη πτέρυγα επικεντρώνεται στη θρησκευτική και λατρευτική ζωή του τόπου.

Στο πλαίσιο του έργου πραγματοποιήθηκαν εργασίες συντήρησης των αρχαιολογικών ευρημάτων, αναδιαμόρφωσης και επέκτασης των εκθεσιακών χώρων, εγκατάστασης νέων προθηκών και σύγχρονου φωτισμού, καθώς και παραγωγής εποπτικού και πληροφοριακού υλικού.

Με τη νέα του μορφή, το Μουσείο Ρητίνης αναδεικνύεται σε σύγχρονο πολιτιστικό προορισμό, ο οποίος συνδέει την άυλη πολιτιστική κληρονομιά της ρητινοπαραγωγής με τη μακραίωνη ιστορία της περιοχής.

Ο μεσαιωνικός Πύργος των Γατελούζων

Στην ιστορική διαδρομή του Αμπελικού εντάσσεται και ο μεσαιωνικός πύργος που οικοδομήθηκε κατά την περίοδο της κυριαρχίας των Γατελούζων στη Λέσβο.

Ο πύργος αποτελούσε τμήμα του ευρύτερου δικτύου επιτήρησης και άμυνας του νησιού. Μετά την ολοκλήρωση της αποκατάστασής του, το μνημείο είναι πλέον επισκέψιμο και λειτουργεί ως χώρος ιστορικής αναφοράς και συλλογικής μνήμης.

Το έργο, προϋπολογισμού 400.000 ευρώ, χρηματοδοτήθηκε από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου.

Το ανανεωμένο Μουσείο Ρητίνης και ο αποκατεστημένος Πύργος των Γατελούζων συγκροτούν έναν νέο πολιτιστικό πόλο για τη νότια Λέσβο, ενισχύοντας την προβολή της ιστορίας και των παραδόσεων της περιοχής.

Παρουσία εκπροσώπων των τοπικών αρχών

Στις εκδηλώσεις για την παράδοση των έργων παρευρέθηκαν, μεταξύ άλλων, ο δήμαρχος Μυτιλήνης Παναγιώτης Χριστόφας, οι βουλευτές Λέσβου Χαράλαμπος Αθανασίου και Παναγιώτης Παρασκευαΐδης, ο προϊστάμενος της Διαχειριστικής Αρχής Βορείου Αιγαίου Γεώργιος Πλακωτάρης, καθώς και εκπρόσωποι της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου, των Ενόπλων Δυνάμεων και του κλήρου.

Από τις υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού συμμετείχαν ο Έφορος Αρχαιοτήτων Λέσβου Παύλος Τριανταφυλλίδης, ο προϊστάμενος των Διευθύνσεων Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων και Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων Θεμιστοκλής Βλαχούλης, ο προϊστάμενος της Επιτελικής Δομής ΕΣΠΑ του ΥΠΠΟ Γιάννης Μυλωνάς και η προϊσταμένη της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Βορείου Αιγαίου Ελένη Στεφάνου.