Το ερευνητικό πρόγραμμα «Συλλέγοντας ιστορίες ιστορικών κτηρίων με τη συνεργασία της τοπικής κοινωνίας σε γειτονιές της Αθήνας και του Πειραιά» ξεκίνησε η MONUMENTA τον Μάρτιο του 2026, με την υποστήριξη του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου.
Το πρόγραμμα επικεντρώνεται στη συλλογή προφορικών μαρτυριών, με τη συνεργασία κατοίκων, για κτήρια που χτίστηκαν τον 19ο και τον 20ό αιώνα, από το 1830 έως το 1975, στις ιστορικές γειτονιές του Ψυρρή και του Κολωνού στην Αθήνα και της Αγίας Τριάδας στον Πειραιά.
Βασικός στόχος είναι η διάσωση της μνήμης και της άυλης μαρτυρίας που συνδέεται με το αρχιτεκτονικό περιβάλλον της Αθήνας και του Πειραιά. Μέσα από τη συνεργασία με την τοπική κοινωνία, οι κάτοικοι καλούνται να γνωρίσουν βαθύτερα την πόλη όπου ζουν και δραστηριοποιούνται, να την οικειοποιηθούν και να συμβάλουν στην προστασία και την ανάδειξή της.
Οι γειτονιές του Ψυρρή, του Κολωνού και της Αγίας Τριάδας έχουν δεχθεί τα τελευταία χρόνια έντονες πιέσεις. Η κατεδάφιση και αλλοίωση παλαιών κτηρίων, η υπέρμετρη εμπορευματοποίηση και η τουριστικοποίηση απειλούν την ιστορική τους ταυτότητα και την κοινωνική τους σύνθεση. Το πρόγραμμα επιχειρεί να καταγράψει τις ιστορίες που συνδέονται με αυτά τα κτήρια, πριν χαθούν οριστικά από τη συλλογική μνήμη.
Στο πλαίσιο του προγράμματος θα πραγματοποιηθούν συναντήσεις με κατοίκους για τη συλλογή μαρτυριών μέσω συνεντεύξεων, εκδηλώσεις σε συνεργασία με τοπικούς φορείς, εκπαιδευτικά προγράμματα σε σχολεία και ξεναγήσεις στις οποίες τον ρόλο των ξεναγών θα αναλάβουν οι ίδιοι οι κάτοικοι.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην εκπαιδευτική διάσταση του προγράμματος. Στα σχολεία θα πραγματοποιηθεί εργαστήρι συλλογής προφορικών μαρτυριών, μέσα από το οποίο οι μαθητές θα γίνουν οι ίδιοι ερευνητές. Θα αναλάβουν να πάρουν συνεντεύξεις από κατοίκους και αποφοίτους του σχολείου τους, συμβάλλοντας ενεργά στη συγκέντρωση υλικού για την ιστορία της περιοχής τους.
Το υλικό που θα συλλεχθεί θα συμπεριληφθεί σε ηλεκτρονική έκδοση. Το πρόγραμμα αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Οκτώβριο του 2026.
Η MONUMENTA καταγράφει συστηματικά προφορικές μαρτυρίες στο πλαίσιο των προγραμμάτων καταγραφής ιστορικών κτηρίων από το 2013. Μέσα από αυτή τη μακρόχρονη δράση έχει δημιουργήσει ένα πλούσιο Αρχείο, ανοιχτό στο ευρύ κοινό.
Όλα αυτά τα χρόνια, η MONUMENTA συνεργάζεται με τις τοπικές κοινωνίες, αναλαμβάνοντας δράσεις που στοχεύουν στην οικοδόμηση βιώσιμων κοινοτήτων. Κοινοτήτων που κατανοούν την αξία του πολιτισμικού τους περιβάλλοντος και ενεργούν για την προστασία του.
