Γίνε μέλος
Αποστολή με email
Το email σας *
email φίλου *
CAPTCHA *
CAPTCHA Code *
Ανανέωση CAPTCHA
Μήνυμα
* υποχρεωτικά πεδία
Αποστολή
More
Ειδήσεις: Πολιτισμός
Στην έκθεση «Σύντομες Επ-αναγνώσεις: Τα τεκμήρια του Νικόλαου Κάλας στη Βιβλιοθήκη των Βορείων Χωρών», παρουσιάζεται σημαντικό δείγμα από το αρχείο του Νικόλαου και της Έλενας Κάλας.

Πώς είδαν την Ελλάδα οι περιηγητές του Βορρά;

Έκθεση στη Βιβλιοθήκη Βορείων Χωρών

Οι εμπειρίες αλλά και οι εικόνες που αντίκρισαν και αποτύπωσαν σε γραπτά τους ή σε φωτογραφίες περιηγητές των Βόρειων Χωρών που επισκέφθηκαν την Ελλάδα από τον 17ο έως τον 20ό αιώνα, με έμφαση στον 19ο αιώνα, φιλοξενούνται λίγα μέτρα μακριά από το μουσείο της Ακρόπολης. Τα εγκαίνια των δύο εκθέσεων με υλικό των περιηγητών από τη Δανία, τη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Φινλανδία για την Ελλάδα πραγματοποιήθηκαν την Τρίτη 19 Φεβρουαρίου στη Βιβλιοθήκη Βορείων Χωρών, όπου θα φιλοξενούνται έως τις 31 Μαΐου.

Καταγεγραμμένες επισκέψεις περιηγητών από τις Βόρειες Χώρες στο ελληνικό έδαφος υπάρχουν ήδη από τον 17ο αιώνα, πολύ πριν από τη σύσταση του νέου ελληνικού κράτους, και εντάσσονταν στο πλήθος των Δυτικοευρωπαίων που άρχισε να επισκέπτεται την Ελλάδα από τον 18ο αιώνα με αυξανόμενους ρυθμούς. Οι περιηγητές είχαν ήδη εξοικειωθεί με την αρχαία ελληνική λογοτεχνία κατά το προηγούμενο διάστημα, είχαν επισκεφθεί την Ιταλία και αναρωτιούνταν τι υπάρχει στην άλλη πλευρά του Ιονίου, στο ελληνικό έδαφος. Γιατί η πραγματική μήτρα του ευρωπαϊκού πολιτισμού, όπως τον φαντάζονταν, βρισκόταν εκεί, παρατηρεί ο πρόεδρος του Συμβουλίου της Βιβλιοθήκης Βόρειων Χωρών, Jorunn Okland.

Πρόκειται για αξιωματικούς καριέρας που ήρθαν στην περιοχή σε καιρό πολέμου, ευκατάστατους νέους που έκαναν το «μεγάλο ταξίδι», τυχοδιώκτες, επιστήμονες και αργότερα δημοσιογράφους, εθελοντές και πολεμικούς ανταποκριτές. Επισκέφθηκαν την Ελλάδα όσο ήταν ακόμα μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, κατά τη διάρκεια της ελληνικής επανάστασης, όταν έκανε τα πρώτα της βήματα ως νεοσύστατο κράτος, ακόμα και κατά τον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897. Στα κείμενα και τα έργα τέχνης που άφησαν διακρίνεται η οπτική του καθενός για την Ελλάδα και τους Έλληνες, η οποία ασφαλώς ποικίλλει ανάλογα με την εποχή που ο καθένας επισκέφθηκε τη χώρα αλλά και την ιδιότητά του.

Οι εμπειρίες των ταξιδιωτών που επισκέφθηκαν την Ελλάδα αποτυπώθηκαν με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους: προσωπικά ημερολόγια και επιστολές, αλλά από το 1840 και ταξιδιωτικά βιβλία που γράφτηκαν για να δημοσιευτούν και να διαβαστούν από ένα μεγάλο κοινό και για να κάνουν πωλήσεις, ανέφερε σε διάλεξη με θέμα «Ταξιδιώτες από τις Βόρειες Χώρες στην Ελλάδα, από τους Βίκινγκς μέχρι σήμερα», που έδωσε με αφορμή τα εγκαίνια της έκθεσης, ο Björn Forsén, διευθυντής του Φινλανδικού Ινστιτούτου Αθηνών. Κάθε ταξιδιωτική περιγραφή διηγείται τη δική της ιστορία για το πώς οι ταξιδιώτες από τον Βορρά, σε διαφορετικές εποχές της ιστορίας, έζησαν στην Ελλάδα. Οι ιστορίες τους μιλάνε τόσο για τους ίδιους όσο και για την Ελλάδα που γνώρισαν κατά τη διάρκεια των ταξιδιών τους, επισήμανε ο Björn Forsén. Όπως έκανε γνωστό στο ευρύ κοινό, οι πρώτοι επισκέπτες από τον Βορρά ήταν μισθοφόροι όπως οι Βίκινγκς, αλλά και στρατιώτες που πολέμησαν με τον ενετικό στρατό εναντίον των Οθωμανών στον Μοριά ή φιλέλληνες που έλαβαν μέρος στον Αγώνα για την ανεξαρτησία της Ελλάδας. Μια δεύτερη κατηγορία ταξιδιωτών αποτελούσαν από τον 18ο αιώνα οι επιστήμονες και ακολούθησαν οι καλλιτέχνες, οι αρχιτέκτονες, οι συγγραφείς.

Τις εκθέσεις διοργανώνουν οι πρεσβείες και τα ινστιτούτα των Βορείων Χωρών στην Αθήνα (Δανία, Νορβηγία, Σουηδία, Φινλανδία), η Βιβλιοθήκη των Βορείων Χωρών στην Αθήνα και η πρεσβεία της Ισλανδίας στο Όσλο διαπιστευμένη στην Ελλάδα, στο πλαίσιο του προγράμματος «Οι Βόρειες Χώρες αφηγούνται» και «Αθήνα: παγκόσμια πρωτεύουσα βιβλίου 2018».

Παράλληλα, πλαισιώνονται από εργαστήρια, ομιλίες και παρουσίαση ανοικτής συλλογής με βιβλία για τους βόρειους ταξιδιώτες στην Ελλάδα.

Στην πρώτη έκθεση, με τίτλο «Η Ελλάδα μέσα από τα μάτια περιηγητών από το Βορρά: Περιηγητές από τις βόρειες χώρες καταγράφουν το ταξίδι τους στην Ελλάδα και τις εντυπώσεις τους από τη χώρα», παρουσιάζονται σπάνιες μαρτυρίες από εποχές ειρήνης και από πολέμους που ταλάνισαν τους τελευταίους τρεις αιώνες τη χώρα μας. Στη δεύτερη έκθεση, με τίτλο «Σύντομες Επ-αναγνώσεις: Τα τεκμήρια του Νικόλαου Κάλας στη Βιβλιοθήκη των Βορείων Χωρών», οι επισκέπτες έχουν τη δυνατότητα να δουν ένα σημαντικό δείγμα από το πολύτιμο αρχείο του Νικόλαου και της Έλενας Κάλας. Εκτός από τους «κρυμμένους θησαυρούς», η έκθεση περιλαμβάνει δύο έργα της εικαστικού Νίνας Παπακωνσταντίνου, καρπό της καλλιτεχνικής της ενασχόλησης με το αρχείο Κάλας.

Ώρες λειτουργίας των εκθέσεων: Δευτέρα-Πέμπτη 11:00-16:00, Παρασκευή: 16:00-19:00. Τις επίσημες αργίες, καθώς και τη Μ. Πέμπτη οι εκθέσεις θα παραμείνουν κλειστές.

Ακολουθούν ορισμένα αποσπάσματα επιλεγμένων εικονογραφημένων κειμένων για την Αθήνα του 19ου αιώνα:

Χανς Κρίστιαν Άντερσεν

«Το πιο πυκνοκατοικημένο μέρος της Αθήνας απλώνεται κάτω από την Ακρόπολη και γύρω χτίζεται καινούργια πόλη. Ο ξένος μπορεί να δει την Αθήνα να μεγαλώνει μέρα με τη μέρα. Το καινούργιο παλάτι του βασιλιά χτίζεται ανάμεσα στην πόλη και στον Υμηττό. Είναι ένα μαρμάρινο κτίριο που κάθε του πέτρα είναι ένα κομμάτι πεντελικό μάρμαρο. Ο προθάλαμος είναι κιόλας στολισμένος με τρόπαια των Ελλήνων ηρώων της Επανάστασης. Το Πανεπιστήμιο χτίζεται τώρα και μάλιστα από έναν Δανό» έγραψε το 1841, οπότε βρέθηκε στην Ελλάδα, ο γνωστός συγγραφέας παραμυθιών Χανς Κρίστιαν Άντερσεν. Στη χώρα μας ο Δανός συγγραφέας έμεινε ένα μήνα και γνώρισε κυρίως την Αθήνα και τις γύρω περιοχές.

Καταγράφοντας τη συνολική του εικόνα από την Αθήνα, ο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν γράφει το 1841: «Η Αθήνα μού φάνηκε τόσο μικρή όσο μια κωμόπολη της Δανίας, σαν την Χέλσινγκορ, και έμοιαζε με μια πόλη που την είχαν χτίσει βιαστικά, μόνο για την αγορά που τώρα γινόταν. Αυτά που λένε εδώ παζάρια είναι συνηθισμένοι φιδωτοί δρόμοι με ξυλόσπιτα και στις δύο άκρες, όπως σε μια δανέζικη αγορά. Τα μαγαζιά είναι στολισμένα με σάρπες, πολύχρωμες κάλτσες, ολόκληρες φορεσιές και παπούτσια και μαροκινό δέρμα. Φαίνονταν βέβαια λίγο χοντροκομμένα και παρδαλά. Εδώ θα βρεις κρέατα, φρούτα, φέσια, εδώ μπορείς να αγοράσεις παλιά και καινούργια βιβλία […] Η Αθήνα έχει μερικά ελληνικά ή μάλλον τουρκικά καφενεία και εκτός απ’ αυτό ένα καινούργιο ιταλικό, τόσο μεγάλο και κομψό, που θα έκανε εντύπωση ακόμα και στο Αμβούργο και στο Βερολίνο».

Κρίστιαν Χάνσεν

Στην Αθήνα του 1830, λίγα χρόνια μετά την ανεξαρτησία της Ελλάδας, μάς «ταξιδεύει» και ο αρχιτέκτονας Κρίστιαν Χάνσεν, ο οποίος έμεινε γνωστός ως ο αρχιτέκτονας του Μεταξουργείου (σημερινή Δημοτική Πινακοθήκη) και του Πανεπιστημίου των Αθηνών. Το 1833 πραγματοποιήθηκε η μεγάλη του επιθυμία, με υποτροφία της Ακαδημίας Καλών Τεχνών της Κοπεγχάγης, να επισκεφθεί την Ελλάδα, αναζητώντας την τέχνη στο λίκνο της. Μάλιστα, ο διορισμός του το 1834 στην Τεχνική Υπηρεσία του υπουργείου Εσωτερικών της Ελλάδας τού έδωσε τη δυνατότητα να παραμείνει και να δραστηριοποιηθεί στη χώρα μας για 17 συναπτά έτη.

«Εδώ στην Αθήνα χτίζονται πάρα πολλά σπίτια, τα περισσότερα όμως είναι κακές κατασκευές. Επειδή υπάρχει έλλειψη στέγης, τα ενοίκια είναι πολύ ακριβά. Τα κεραμίδια είναι τόσο κακότεχνα τοποθετημένα ώστε όταν βρέχει δυνατά τη νύχτα πρέπει να έχει κανείς ομπρέλα πάνω από το κρεβάτι» έγραφε το 1835 ο Δανός αρχιτέκτονας.

Γκόβερτ Άντολφ Ιντεμπέτου

«Ερχόμενος από την Τουρκία βρίσκει κανείς στην Αθήνα μια όμορφη ευρωπαϊκή πόλη, όχι όμως χωρίς τις αδυναμίες της. Οι δρόμοι είναι καλά στρωμένοι, έχουν πεζοδρόμια και φωτισμό, υπάρχουν μικρά καταστήματα και καθαρά κίτρινα σπίτια». Με αυτά τα λόγια περιέγραφε την Αθήνα το 1854 ο Σουηδός διοικητής της ατμοκίνητης πρωσικής κορβέτας Danzing Γκόβερτ Άντολφ Ιντεμπέτου.

Αυτά είναι ένα μικρό δείγμα των δεκάδων αποσπασμάτων από βιβλία που έχουν τοποθετηθεί σε κάδρα στους τοίχους του διώροφου κτιρίου όπου στεγάζεται η Βιβλιοθήκη των Βορείων Χωρών στην Αθήνα.

Σημαντικό κομμάτι της έκθεσης αποτελεί και το υλικό για τις αρχαιολογικές ανασκαφές που πραγματοποίησαν αρχαιολόγοι από τις Βόρειες Χώρες στην Ελλάδα. «Δεν έχει πραγματοποιηθεί ποτέ στο παρελθόν, σε καμία από τις κλασικές χώρες, ανασκαφή μεγαλύτερη από αυτήν που γίνεται στον χώρο των τελετών και των ιερών της Ολυμπίας. Ερευνητές και λάτρεις της αρχαιότητας μιλούσαν για καιρό για τους ανεκτίμητους θησαυρούς που θα πρέπει να υπήρχαν σε αυτό το μέρος» έγραφε το 1883 ο Νορβηγός αρχαιολόγος Ούντσετ, περιγράφοντας τις εντυπώσεις του από την εξάχρονη παραμονή του στην Ελλάδα (1875-1881). Ενώ δεν λείπουν και οι λαογραφικές περιγραφές για τον τρόπο ζωής των Ελλήνων.

Παράλληλες εκδηλώσεις

Την Παρασκευή 22 Φεβρουαρίου 2019 στις 19:00 η Christine Amadou από το Πανεπιστήμιο του Όσλο θα μιλήσει με θέμα «Ingvald Undset, traveller and observer: A Νorwegian archaeologist visiting Greece and Schliemann in 1883», στο Νορβηγικό Ινστιτούτο Αθηνών (Τσάμη Καρατάσου 5, Μακρυγιάννη). Ο Νορβηγός αρχαιολόγος, πατέρας της βραβευμένης με Νόμπελ μυθιστοριογράφου Sigrid Undset, ήρθε στην Ελλάδα το 1883 με υποτροφία του νορβηγικού κράτους. Στο βιβλίο του “Fra Akershus til Akropolis” (1893) αναφέρεται στις συζητήσεις του με τον Σλίμαν και τη σχέση του με τη μοντέρνα Ελλάδα, καθώς και τις εντυπώσεις του ίδιου, θετικές και αρνητικές, από τη χώρα. Η παρουσίαση επικεντρώνεται στην αμφίσημη περιγραφή της Ελλάδας από τον Ούντσετ, στο πώς έβλεπε τον Σλίμαν και στη θέση του ως αρχαιολόγου.

Το Σάββατο 23 Φεβρουαρίου 2019 (10:00-13:00) θα πραγματοποιηθεί εργαστήριο βιβλιοδεσίας με την Ευαγγελία Μπίζα, με θέμα «Κατασκευάζουμε το σημειωματάριο του περιηγητή», στη Βιβλιοθήκη των Βορείων Χωρών (Καβαλλότι 7, Μακρυγιάννη). Στο σεμινάριο θα κατασκευαστεί ένα σημειωματάριο σαν αυτό που θα μπορούσαν να μεταφέρουν οι περιηγητές που επισκέπτονταν την Ελλάδα τον 17ο και τον 18ο αιώνα για να καταγράψουν τις εντυπώσεις τους. Θα είναι από εύκαμπτο δέρμα και οι σελίδες θα ραφτούν κατευθείαν πάνω στο κάλυμμα με εμφανή ραφή (longstitch). Στην τεχνική αυτή δεν χρησιμοποιείται κόλλα, το εξώφυλλο συνδέεται με το σώμα του βιβλίου μόνο με το ράψιμο.

Την Τρίτη 5 Μαρτίου 2019, στις 19:00, ο Βασίλης Σαμπατακάκης, καθηγητής Νέων Ελληνικών στο Πανεπιστήμιο της Lund, θα μιλήσει για τις εντυπώσεις των Σουηδών περιηγητών με τίτλο «”People are very polite, enjoyable and healthy, they live well and have fun” – Swedish travelers’ narratives from 18th century Greece», στο Σουηδικό Ινστιτούτο Αθηνών (Μητσαίων 9, Μακρυγιάννη).

Την Πέμπτη 4 Απριλίου 2019, στις 19:00, η δρ Ειρήνη Μαρινάκη (ιστορικός της τέχνης) και ο Κύριλλος Σαρρής (γιατρός/εικαστικός) θα συζητήσουν για την προσωπική τους έρευνα στο έργο του Νικόλαου Κάλας στο Ινστιτούτο της Δανίας στην Αθήνα (Χαιρεφώντος 14, Πλάκα). Θα παρουσιαστεί εκτενώς το αρχείο του Ν. Κάλας που φιλοξενείται στη Βιβλιοθήκη των Βορείων Χωρών και θα ακολουθήσει συζήτηση με το κοινό για το πολύπλευρο έργο και τη διεπιστημονική σκέψη του Ν. Κάλας.

Τέλος, την Τρίτη 16 Απριλίου 2019, στις 19:00, ο Björn Forsén, διευθυντής, και η Μαρία Μαρτζούκου, υπεύθυνη γραμματείας του Φινλανδικού Ινστιτούτου Αθηνών και μεταφράστρια, θα μιλήσουν με θέμα «Φινλανδοί περιηγητές στην Ελλάδα» και «Φινλανδοί στον πόλεμο του 1897» στο Φινλανδικό Ινστιτούτο Αθηνών (Ζήτρου 16).

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ (Δημήτρης Μάνωλης).