Στη στερέωση και αποκατάσταση του τείχους των Φωκέων στις Θερμοπύλες προχωρεί το Υπουργείο Πολιτισμού, μέσω της Εφορείας Αρχαιοτήτων Φθιώτιδας. Η επέμβαση στο μνημείο, που συνδέεται με την άμυνα των Ελλήνων κατά την περσική εισβολή του 480 π.Χ., εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό για την προστασία, ενοποίηση και ανάδειξη των μνημείων της περιοχής.

Το τείχος παρουσιάζει σήμερα μέτρια έως κακή κατάσταση διατήρησης, εξαιτίας της μακραίωνης έκθεσής του στις καιρικές συνθήκες και των σεισμικών καταπονήσεων. Τα σωζόμενα κατάλοιπα της οχύρωσης και του πύργου διατηρούνται κυρίως σε χαμηλό ύψος, ενώ το μνημείο παραμένει δύσκολα αναγνωρίσιμο και μη επισκέψιμο.

Σύμφωνα με τις εγκεκριμένες μελέτες, προβλέπονται η ανάταξη και αποκατάσταση των λιθοδομών, με αξιοποίηση του διαθέσιμου αυθεντικού υλικού, η επανατοποθέτηση διάσπαρτων λίθων και η αποκατάσταση της γεωμετρίας του τείχους. Στόχος είναι να εξασφαλιστεί η ευστάθειά του, να προστατευτούν τα αυθεντικά κατάλοιπα και να γίνει περισσότερο κατανοητή η μορφή και η οικοδομική του οργάνωση.

Τι έφερε στο φως η έρευνα

Στην πρώτη φάση του έργου πραγματοποιήθηκαν ανασκαφική έρευνα και εκτεταμένος καθαρισμός της βλάστησης, που αποκάλυψαν το περίγραμμα της οχύρωσης και βελτίωσαν την πρόσβαση και την ορατότητα του μνημείου.

Με αρχαιολογικές τομές κατά μήκος του τείχους και του δυτικού πύργου διερευνήθηκαν η θεμελίωση και η κατασκευαστική του οργάνωση. Παράλληλα, εντοπίστηκαν εκτεταμένες συγκεντρώσεις πεσμένων λίθων, οι οποίοι διαχωρίστηκαν και τεκμηριώθηκαν ενόψει των αναστηλωτικών επεμβάσεων.

Στον δυτικό πύργο αποκαλύφθηκαν εσωτερικές τοιχοποιίες, πίθοι και στρώματα καύσης, στοιχεία που μαρτυρούν διαδοχικές χρήσεις. Στα κινητά ευρήματα περιλαμβάνεται χάλκινο νόμισμα της Ελληνιστικής περιόδου, χρονολογούμενο στο 323–319 π.Χ., το οποίο συμβάλλει στη διερεύνηση της χρονολόγησης και της μεταγενέστερης χρήσης της οχύρωσης.

Το τείχος και η μάχη των Θερμοπυλών

Το λεγόμενο τείχος των Φωκέων, το οποίο ο Ηρόδοτος αναφέρει ως «φωκικόν τείχος», βρίσκεται στο Μεσαίο Στενό των Θερμοπυλών, νοτιοδυτικά του λόφου του Κολωνού. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού, κατασκευάστηκε τον 6ο αιώνα π.Χ. από τους Φωκείς για την αναχαίτιση των επιδρομών των Θεσσαλών.

Το 480 π.Χ. επισκευάστηκε και χρησιμοποιήθηκε από τους Σπαρτιάτες και τους συμμάχους τους ως βασικός προμαχώνας της άμυνας των Θερμοπυλών. Πίσω από το τείχος είχε στηθεί το στρατόπεδο των Σπαρτιατών, ενώ στην περιοχή του λόφου του Κολωνού εκτυλίχθηκε η τελευταία φάση της μάχης.

Η τοπογραφία έχει αλλάξει ριζικά από την αρχαιότητα: η θάλασσα κάλυπτε τότε μεγάλο μέρος της σημερινής πεδιάδας και η χερσαία επικοινωνία μεταξύ νότιας Ελλάδας και Θεσσαλίας περνούσε από τρία διαδοχικά στενά.

Η συστηματική αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή οργανώθηκε το 1939 από τον Σπυρίδωνα Μαρινάτο. Η ανεύρεση στον Κολωνό πλήθους σιδερένιων και χάλκινων λογχών και αιχμών βελών του 5ου αιώνα π.Χ., πολλές από τις οποίες ανήκουν σε ανατολικούς τύπους, συνέβαλε καθοριστικά στην ταύτιση του πεδίου της μάχης.

Ένα δίκτυο διαδρομών στα μνημεία

Ο ευρύτερος σχεδιασμός προβλέπει τη σύνδεση του πεδίου της μάχης, του Κολωνού και του τείχους των Φωκέων με το σύγχρονο Ηρώο του Λεωνίδα και το Κέντρο Ιστορικής Ενημέρωσης Θερμοπυλών. Διαδρομές και μονοπάτια περιπάτου, με χώρους στάσης, θέασης και ενημέρωσης, θα συγκροτήσουν ένα ενιαίο επισκέψιμο σύνολο.

Όπως επισήμανε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, στόχος είναι η προστασία και ανάδειξη των μνημείων και η απόδοσή τους στο κοινό με τρόπο που να επιτρέπει την κατανόηση της ιστορίας και της σημασίας του τόπου.