Αλέκος Λεβίδης: Έξι δεκαετίες στο Μουσείο Μπενάκη

Από τα νεανικά σχέδια με πολιτικό περιεχόμενο έως τις προσωπογραφίες, τις τοιχογραφίες, τις σκηνογραφίες και τα ζωγραφισμένα εξώφυλλα βιβλίων, περισσότερα από 500 έργα συνθέτουν την πρώτη αναδρομική έκθεση του Αλέκου Λεβίδη στο Μουσείο Μπενάκη / Πειραιώς 138.

Η έκθεση «Αλέκος Βλ. Λεβίδης. Ζωγραφική 1961–2026. Δια βίου παιχνίδι» άνοιξε για το κοινό στις 8 Οκτωβρίου 2026 και θα διαρκέσει έως τις 14 Φεβρουαρίου 2027. Καλύπτει περισσότερες από έξι δεκαετίες δημιουργίας, αναδεικνύοντας την εξέλιξη της ζωγραφικής του και τις συνδέσεις ανάμεσα στις διαφορετικές εκφάνσεις της δουλειάς του.

Την επιμέλεια υπογράφει ο ίδιος ο καλλιτέχνης, σε συνεργασία με τη σύντροφό του, κοινωνική ανθρωπολόγο Μαρίκα Ρόμπου-Λεβίδη. Η επιλογή αυτή στηρίζεται στην οικειότητα που οι δύο έχουν με το έργο και στη βαθιά γνώση του περιεχομένου του, με στόχο να φωτιστούν οι σχέσεις ανάμεσα στους πίνακες, τα σχέδια και τα εικαστικά σημειωματάρια.

Τα κείμενα τοίχου είναι γραμμένα σε πρώτο ενικό πρόσωπο, δίνοντας στον επισκέπτη ως «οδηγό» τον ίδιο τον δημιουργό. Τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του εκθεσιακού χώρου ανέλαβαν από κοινού ο ίδιος ο ζωγράφος, ο σκηνογράφος Παύλος Θανόπουλος και η συνεπιμελήτρια της έκθεσης.

Από τα νεανικά σχέδια στην ανθρώπινη μορφή

Η περιήγηση ξεκινά από το 1961, όταν ο ζωγράφος ήταν μόλις 17 ετών. Τα έργα των δεκαετιών του 1960 και του 1970 είναι σχεδόν αποκλειστικά σχέδια, πολλά από τα οποία αποτυπώνουν τις πολιτικές ανησυχίες του σε μια περίοδο δικτατοριών, πολέμων και κοινωνικών εξεγέρσεων. Μετά τη Μεταπολίτευση παρέμειναν συνειδητά στο συρτάρι και παρουσιάστηκαν μόνο μία φορά, το 2006, στην γκαλερί Άστρα, στην έκθεση «Μαρτυρίες 1965–1976».

Έξι πρώιμα πορτρέτα, ζωγραφισμένα στο πέρασμα από τη δεκαετία του 1970 σε εκείνη του 1980, εισάγουν την ενότητα της ανθρώπινης μορφής. Έργα με μοντέλα στο ατελιέ, σε μικτή τεχνική ή παστέλ, συνυπάρχουν με σχέδια και εικαστικά σημειωματάρια. Σε έναν μικρότερο χώρο παρουσιάζονται δεκατρείς προσωπογραφίες διαφορετικών περιόδων. Τρεις από αυτές, δημιουργημένες τα τελευταία τρία χρόνια και ανήκουσες στο Ίδρυμα Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου, εκτίθενται δημόσια για πρώτη φορά.

Τοπία, προσωπική μνήμη και ιστορία

Τοπία και νεκρές φύσεις, κυρίως από τις δεκαετίες του 1980 και του 1990, συνεχίζουν τη διαδρομή. Μια μεγάλη διπλή «πύλη», τμήμα τοιχογραφίας από ιδιωτική κατοικία, έχει αποτοιχιστεί από το Τμήμα Συντήρησης του Μουσείου Μπενάκη και ανασυσταθεί ειδικά για την έκθεση. Μέσα από αυτήν, ο επισκέπτης οδηγείται στα έργα για τη Μεγάλη Ελλάδα, που φιλοτέχνησε ο Λεβίδης το 2000, κατά παραγγελία της ΑΓΕΤ Ηρακλής.

Στην ενότητα «ΜυθΙστορικά», η προσωπική ιστορία συναντά τη μεγάλη ιστορία και ο μύθος την πραγματικότητα. Παρουσιάζονται έργα από τις εκθέσεις «Λουόμενοι», «Δώδεκα πίνακες» και «ΜυθΙστορικά», ενώ σε διακριτό χώρο συγκεντρώνονται περισσότερα από τριάντα μικρά τετράγωνα έργα από τις σειρές «Εικονογραφίες» και «36×36: Ζωγραφικά δοκίμια». Τα εικαστικά σημειωματάρια συνοδεύουν και αυτή την ενότητα, αποκαλύπτοντας πλευρές της δημιουργικής διαδικασίας.

Εξώφυλλα, εγκαταστάσεις και σκηνογραφίες

Ξεχωριστή θέση έχουν οι μακέτες εξωφύλλων βιβλίων, μια δραστηριότητα με την οποία ο Λεβίδης ασχολείται συστηματικά. Οι συνεργασίες του με εκδοτικούς οίκους και πολιτιστικούς φορείς αναδεικνύουν την πρόθεσή του να αντιμετωπίζει κάθε εξώφυλλο ως αυτοτελές ζωγραφικό έργο.

Η έκθεση περιλαμβάνει επίσης εγκαταστάσεις, όπως η «Μνήμη Παλμύρας», που παρουσιάστηκε στο κτήριο της οδού Κουμπάρη το 2016, και τμήματα της «Σκευοθήκης» από το Φεστιβάλ Άργους του 1995 και του 2002.

Σε ξεχωριστή αίθουσα εκτίθενται σκηνογραφίες του καλλιτέχνη, με κεντρική εκείνη για την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, σε σκηνοθεσία Λευτέρη Βογιατζή, στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων το 1992.

Η συνοδευτική έκδοση

Την έκθεση συνοδεύει βιβλίο στα ελληνικά και στα αγγλικά, σε δύο ξεχωριστούς τόμους, με εκδότες την Ακαδημία Αθηνών και τις Εκδόσεις Άγρα. Την επιμέλεια έχουν ο Αλέκος Βλ. Λεβίδης και η Μαρίκα Ρόμπου-Λεβίδη, την εκδοτική επιμέλεια ο Σταύρος Πετσόπουλος και τον γραφιστικό σχεδιασμό η Έλλη Οικονομίδη, σε συνεργασία με τους συνεπιμελητές.

Η έκδοση περιλαμβάνει περισσότερα από 500 έργα, κείμενα του ιστορικού τέχνης Ευγένιου Ματθιόπουλου και του συγγραφέα Διονύση Καψάλη, κριτικές και αποσπάσματα από τα εικαστικά σημειωματάρια του ζωγράφου, από τη δεκαετία του 1970 έως σήμερα.

Η έκθεση και η έκδοση πραγματοποιούνται με την υποστήριξη της Ακαδημίας Αθηνών, του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου, του Υπουργείου Πολιτισμού και ιδιωτών.

Ο καλλιτέχνης

Ο Αλέκος Λεβίδης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1944. Σπούδασε αρχιτεκτονική στη Γενεύη και πολεοδομία στο Παρίσι, πριν επιστρέψει στην Αθήνα και αφοσιωθεί στη ζωγραφική. Πραγματοποίησε την πρώτη ατομική του έκθεση το 1982 και έκτοτε παρουσίασε το έργο του σε πολυάριθμες ατομικές και ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Το 1994 εξέδωσε, μαζί με τον Τάσο Ρούσσο, τη μετάφραση του 35ου βιβλίου της «Φυσικής Ιστορίας» του Πλινίου του Πρεσβύτερου, «Περί της Αρχαίας Ελληνικής Ζωγραφικής», υπογράφοντας την εισαγωγή και τα σχόλια. Η έκδοση βραβεύθηκε από την Ακαδημία Αθηνών το 1995. Από το 2021 είναι τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, στην έδρα της Ζωγραφικής.

Στο πλαίσιο της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν θεματικές ξεναγήσεις από τους επιμελητές, με διαφορετικό προσκεκλημένο κάθε φορά. Το αναλυτικό πρόγραμμα θα ανακοινωθεί προσεχώς.