Σημαντικά έργα προστασίας, αποκατάστασης και ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς αποδόθηκαν στους κατοίκους και τους επισκέπτες της Περιφερειακής Ενότητας Καβάλας από την Υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.

Στον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων ολοκληρώθηκαν έργα αναβάθμισης, πυρόσβεσης και πυροπροστασίας, καθώς και η α’ φάση αποκατάστασης της Βασιλικής Β. Στην Κάτω Πόλη της Καβάλας αποκαταστάθηκε και αναδείχθηκε τμήμα της ιστορικής οχύρωσης με την Πύλη 12, ενώ ο περιβάλλων χώρος διαμορφώθηκε ώστε να ενταχθεί στη σύγχρονη πολιτιστική ζωή της πόλης.

Παράλληλα, παρουσιάστηκε η συστηματική καταγραφή, τεκμηρίωση και ψηφιακή ανάδειξη της Καππαδοκικής Συλλογής του Κέντρου Καππαδοκικών Μελετών «Η Ναζιανζός».

Οι παρεμβάσεις εντάσσονται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό που συνδέει την προστασία των μνημείων με την κλιματική ανθεκτικότητα, την προσβασιμότητα, την ψηφιακή τεχνολογία και τη διαφύλαξη της ιστορικής ταυτότητας της περιοχής.

Αναβάθμιση του αρχαιολογικού χώρου των Φιλίππων

Οι Φίλιπποι, εγγεγραμμένοι από το 2016 στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Βόρειας Ελλάδας, όπου διασταυρώνονται η ιστορία της ρωμαϊκής αρχαιότητας και η χριστιανική παράδοση που συνδέεται με την παρουσία του Αποστόλου Παύλου.

Όπως επισήμανε η Λίνα Μενδώνη, τα έργα που έχουν υλοποιηθεί στον χώρο, συνολικού ύψους άνω των 6,5 εκατ. ευρώ, ενισχύουν την προστασία, την επισκεψιμότητα και την αναπτυξιακή δυναμική των Φιλίππων, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχει η θωράκιση του αρχαιολογικού χώρου απέναντι στους κινδύνους που συνδέονται με την κλιματική κρίση.

Το έργο αναβάθμισης του αρχαιολογικού χώρου, προϋπολογισμού 2.537.189 ευρώ, περιλάμβανε την ενοποίηση και αναδιοργάνωση του χώρου, τη βελτίωση της προσβασιμότητας και της κίνησης των επισκεπτών, καθώς και τη συντήρηση και ανάδειξη τμήματος της πεδινής οχύρωσης.

Ιδιαίτερης σημασίας είναι το σύστημα πυρόσβεσης και πυροπροστασίας, προϋπολογισμού περίπου 3 εκατ. ευρώ, το οποίο ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 2026. Το έργο περιλαμβάνει δύο δεξαμενές συνολικής χωρητικότητας 200 κυβικών μέτρων με τα αντίστοιχα αντλιοστάσια, επιπλέον αντλιοστάσιο σύνδεσης με το δίκτυο ύδρευσης της Λυδίας, 34 πυροσβεστικές φωλιές στον αρχαιολογικό χώρο και τέσσερις στο μουσείο, καθώς και 16 πυροσβεστικά κανόνια και εννέα πυροσβεστικούς σταθμούς.

Η εγκατάσταση σχεδιάστηκε με τρόπο ώστε οι νέες υποδομές να μην επιβαρύνουν οπτικά τον αρχαιολογικό χώρο και να μην επηρεάζουν τα μνημεία και τα αρχαιολογικά κατάλοιπα.

Η αποκατάσταση της Βασιλικής Β

Η Βασιλική Β αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα πρωτοβυζαντινά μνημεία των Φιλίππων και κατέχει ξεχωριστή θέση στην ιστορία της παλαιοχριστιανικής αρχιτεκτονικής.

Η α’ φάση του έργου αποκατάστασης, προϋπολογισμού 740.000 ευρώ, δημοπρατήθηκε το 2019 και ολοκληρώθηκε το 2024, με χρηματοδότηση από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ανατολική Μακεδονία – Θράκη 2014-2020».

Οι εργασίες επικεντρώθηκαν στη στερέωση και προστασία των σωζόμενων τμημάτων και στην ανάδειξη της αρχιτεκτονικής μορφής του μνημείου. Επεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν στον δυτικό τοίχο και την κεντρική είσοδο, στους εγκάρσιους τοίχους των κλιτών, σε επιλεγμένα τόξα και κρίσιμα δομικά στοιχεία, καθώς και στον νάρθηκα.

Η β’ φάση των εργασιών επικεντρώνεται στους υψηλούς πεσσούς της Βασιλικής Β, οι οποίοι συγκαταλέγονται στα πλέον ευάλωτα δομικά στοιχεία του μνημείου.

Αποκατάσταση της οχύρωσης στην Κάτω Πόλη της Καβάλας

Στην Κάτω Πόλη της Καβάλας ολοκληρώθηκε η αποκατάσταση και ανάδειξη τμήματος της ιστορικής οχύρωσης, το οποίο περιλαμβάνει τη βορειοανατολική Πύλη 12, τον τριγωνικό πύργο και τμήμα του μεταπυργίου.

Το έργο, συνολικού προϋπολογισμού 691.795 ευρώ, υλοποιήθηκε σε δύο φάσεις μέσω των προγραμμάτων ΕΣΠΑ 2007-2013 και 2014-2020.

Οι παρεμβάσεις περιλάμβαναν τη συντήρηση και στερέωση της λιθοδομής, την αποκατάσταση φθαρμένων τμημάτων και την ενίσχυση της στατικής επάρκειας της οχύρωσης.

Κατά την πρώτη φάση των εργασιών αποκαλύφθηκε μία πύλη άγνωστη έως τότε στην επιστημονική βιβλιογραφία, η οποία ταυτοποιήθηκε ως «Πύλη 12». Στη δεύτερη φάση αποκαταστάθηκε η καμάρα της, με βάση τα αυθεντικά κατάλοιπα και με σεβασμό στα ιστορικά και μορφολογικά χαρακτηριστικά του μνημείου.

Παράλληλα, ο περιβάλλων χώρος διαμορφώθηκε σε ασφαλή και προσβάσιμο υπαίθριο χώρο πολιτιστικών εκδηλώσεων, ενταγμένο στον σύγχρονο αστικό ιστό και στον ιστορικό άξονα των μνημείων της Καβάλας.

Η Υπουργός Πολιτισμού σημείωσε ότι η αποκατάσταση της οχύρωσης μετατρέπει έναν χώρο που στο παρελθόν αντιμετώπιζε προβλήματα υποβάθμισης σε έναν νέο πυρήνα πολιτιστικής δραστηριότητας και εξωστρέφειας για την πόλη.

Ψηφιακή ανάδειξη της Καππαδοκικής Συλλογής

Παρουσιάστηκε επίσης η πρόοδος του προγράμματος καταγραφής, τεκμηρίωσης και ψηφιοποίησης των συλλογών του Κέντρου Καππαδοκικών Μελετών «Η Ναζιανζός», το οποίο υλοποιείται στο πλαίσιο Μνημονίου Συνεργασίας που υπεγράφη το 2024 με το Υπουργείο Πολιτισμού.

Περισσότερα από 2.000 αντικείμενα έχουν ήδη καταγραφεί στο Εθνικό Αρχείο Μνημείων, ενώ συνεχίζεται η τεκμηρίωση περίπου 700 υφασμάτινων αντικειμένων και ενός σημαντικού αρχειακού συνόλου που περιλαμβάνει 5.000 έγγραφα, 700 φωτογραφίες, 150 γκραβούρες και 600 ηχητικά τεκμήρια.

Η συλλογή περιλαμβάνει σπάνια εκκλησιαστικά και μοναστηριακά κειμήλια, ιστορικά τεκμήρια και αντικείμενα καθημερινής ζωής, με ορισμένα από αυτά να ανάγονται έως τους μεσοβυζαντινούς χρόνους.

Η ψηφιοποίησή της συμβάλλει στη διάσωση και επιστημονική τεκμηρίωση ενός σημαντικού αποθέματος μνήμης του Καππαδοκικού Ελληνισμού, καθιστώντας το παράλληλα προσβάσιμο μέσω των ψηφιακών εφαρμογών του Υπουργείου Πολιτισμού.