Ένα ευρύ πρόγραμμα παρεμβάσεων για την προστασία, την αποκατάσταση και την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της Φλώρινας και του Αμυνταίου δρομολογεί το Υπουργείο Πολιτισμού. Ο σχεδιασμός, συνολικού προϋπολογισμού άνω των 15 εκατ. ευρώ, περιλαμβάνει έργα που καλύπτουν ένα μεγάλο χρονικό φάσμα, από την αρχαιότητα έως τη νεότερη εποχή.

Στο επίκεντρο βρίσκονται η ρωμαϊκή έπαυλη και το νέο Διαχρονικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αμυνταίου, η αναδιοργάνωση των αρχαιολογικών υποδομών της Εφορείας Αρχαιοτήτων Φλώρινας στον Άγιο Παντελεήμονα, καθώς και η αποκατάσταση και αξιοποίηση σημαντικών νεότερων και οθωμανικών μνημείων στη Φλώρινα.

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, κατά τη διάρκεια αυτοψιών στην περιοχή, επισήμανε ότι στόχος του σχεδιασμού είναι η προστασία και η ανάδειξη του πολυστρωματικού πολιτιστικού αποθέματος της Φλώρινας και του Αμυνταίου και η ουσιαστική σύνδεσή του με την τοπική κοινωνία, την εκπαίδευση και την αναπτυξιακή προοπτική της περιοχής.

Ρωμαϊκή έπαυλη Αμυνταίου

Η ρωμαϊκή έπαυλη Αμυνταίου αποκαλύφθηκε το 2017 και αποτελεί ένα ιδιαίτερα μεγάλο και σύνθετο κτηριακό συγκρότημα, έκτασης περίπου 5.100 τ.μ., που χρονολογείται από τον 2ο έως τον 5ο αιώνα μ.Χ.

Η έπαυλη, στρατηγικά τοποθετημένη κοντά στην Εγνατία Οδό, αναπτύσσεται σε πέντε πτέρυγες γύρω από αυλές και περιλαμβάνει περίπου 175 χώρους. Σε αυτούς συγκαταλέγονται πολυτελείς αίθουσες, λουτρικά συγκροτήματα, εργαστήρια και αποθηκευτικοί χώροι. Ο πλούσιος διάκοσμός της, με περίπου 610 τ.μ. ψηφιδωτών και τοιχογραφιών, μαρτυρεί την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική και καλλιτεχνική αξία του συγκροτήματος, το οποίο συνδεόταν με την οικονομική και παραγωγική δραστηριότητα της ευρύτερης περιοχής.

Λόγω της σημαντικής φθοράς και της απώλειας δομικού υλικού, προβλέπονται εργασίες στερέωσης, αναστήλωσης και συντήρησης των αρχιτεκτονικών καταλοίπων. Βασικό στοιχείο του σχεδιασμού αποτελεί η κατασκευή σύγχρονου κλειστού προστατευτικού κελύφους, το οποίο θα εξασφαλίζει κατάλληλες συνθήκες μικροκλίματος και προστασίας του μνημείου από τους περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Παράλληλα, προβλέπεται η διαμόρφωση διαδρομών περιήγησης, ώστε ο επισκέπτης να μπορεί να κατανοεί την αρχιτεκτονική οργάνωση και την ιστορική σημασία της έπαυλης.

Το έργο προωθείται για χρηματοδότηση από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, με εκτιμώμενο προϋπολογισμό περίπου 12 εκατ. ευρώ.

Νέο Διαχρονικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αμυνταίου

Σε μικρή απόσταση από τη ρωμαϊκή έπαυλη προβλέπεται η δημιουργία μουσειακής εγκατάστασης έκτασης περίπου 2.200 τ.μ., η οποία θα στεγάσει το νέο Διαχρονικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αμυνταίου και τις απαραίτητες υποστηρικτικές λειτουργίες.

Στο μουσείο πρόκειται να παρουσιαστούν σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα από την ευρύτερη περιοχή, καλύπτοντας τη μακρά ιστορική διαδρομή της από την Προϊστορική και τη Νεολιθική περίοδο έως τους ρωμαϊκούς χρόνους.

Αρχαιολογικές αποθήκες στον Άγιο Παντελεήμονα

Στον Άγιο Παντελεήμονα σχεδιάζεται η αναδιοργάνωση των εγκαταστάσεων της Εφορείας Αρχαιοτήτων Φλώρινας, στις οποίες στεγάζονται εργαστήρια μελέτης και συντήρησης, καθώς και αποθηκευτικοί χώροι που δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο της συνεργασίας με τη ΔΕΗ για τις σωστικές ανασκαφές της περιοχής.

Στόχος είναι η δημιουργία ενός ενιαίου πυρήνα αρχαιολογικής έρευνας, συντήρησης και φύλαξης, με τη συγκέντρωση των σήμερα διάσπαρτων αποθηκευτικών χώρων. Παράλληλα, προβλέπεται η αξιοποίηση τμήματος των εγκαταστάσεων ως επισκέψιμου χώρου για σχολεία, ερευνητές και ειδικές ομάδες κοινού, ώστε να ενισχυθεί η εξωστρέφεια της αρχαιολογικής έρευνας και της εργασίας συντήρησης.

Το ιστορικό ξενοδοχείο «Διεθνές»

Στον σχεδιασμό του Υπουργείου Πολιτισμού εντάσσεται και το ιστορικό ξενοδοχείο «Διεθνές», στο κέντρο της Φλώρινας. Το κτήριο ανεγέρθηκε την περίοδο 1924-1927 και αποτελεί κηρυγμένο μνημείο ιδιαίτερης πολιτιστικής σημασίας.

Το ομώνυμο καφενείο έχει συνδεθεί με τον σκηνοθέτη Θεόδωρο Αγγελόπουλο και τις ταινίες που γύρισε στην περιοχή. Κατά την αυτοψία αποφασίστηκε να προχωρήσει η διαδικασία απαλλοτρίωσης ή απευθείας αγοράς του ακινήτου, με στόχο την αποκατάσταση και αξιοποίησή του ως νέου πολιτιστικού πόλου.

Τα οθωμανικά μνημεία της Φλώρινας

Παρεμβάσεις δρομολογούνται και για τρία σωζόμενα οθωμανικά μνημεία στο ιστορικό κέντρο της Φλώρινας.

Για το σωζόμενο τμήμα του Κουλέ, μετά την ολοκλήρωση της διερεύνησης του ιδιοκτησιακού καθεστώτος, προβλέπεται η εκπόνηση των απαραίτητων μελετών και η υλοποίηση εργασιών αποκατάστασης.

Για τον σωζόμενο μιναρέ του Ταρσί Τζαμιού, ο οποίος βρίσκεται σε ακίνητο ιδιοκτησίας των ΕΛΤΑ, θα επιδιωχθεί η παραχώρηση του ακινήτου στο Υπουργείο Πολιτισμού. Στόχος είναι να καταστεί δυνατή η αποκατάσταση του μνημείου, αλλά και η επιστημονική διερεύνηση των προγενέστερων οικοδομικών φάσεων του χώρου, όπου έχει τεκμηριωθεί η ύπαρξη χριστιανικού ναού.

Για το οθωμανικό λουτρό, μνημείο της πρώιμης οθωμανικής περιόδου που χρονολογείται στον 14ο αιώνα, δρομολογείται η ένταξη του έργου στο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του Υπουργείου Πολιτισμού. Οι εργασίες αποκατάστασης προγραμματίζεται να ξεκινήσουν εντός του 2026, καθώς το μνημείο παρουσιάζει εκτεταμένες βλάβες.