Η νεκρόπολη ιδρύθηκε στην ΠΜ ΙΒ περίοδο και συνέχισε να χρησιμοποιείται μέχρι το τέλος της Παλαιοανακτορικής (περ. 2900–1800/1750 π.Χ.). Περιλαμβάνει 29 μεγάλα ταφικά κτίρια (τάφοι–οικίες) και 13 ταφικές δομές (κυρίως λάκκους με λίθινη επένδυση). Η επικρατούσα πρακτική ήταν οι ανακομιδές, αλλά απαντούν και λίγες πρωτογενείς ταφές.
Η νεκρόπολη αφορούσε μόνο τις ελίτ του ανακτορικού οικισμού και βρέθηκε ασύλητη. Η έκτασή της είναι μεγαλύτερη από 4,5 στρέμματα. Σε αυτά προστίθεται και μια ταφική βραχοσκεπή, περίπου 50 μ., στη δυτική πλαγιά του λόφου Κεφάλα.
Στη χωροταξική οργάνωση της νεκρόπολης περιλαμβάνονται 27 ακόμα κτίσματα και αρχιτεκτονικά στοιχεία, διάδρομοι, ελεύθεροι χώροι τελετουργιών, περίβολοι κ.λπ.
Η διάρκεια χρήσης εκάστου ταφικού κτιρίου κάλυπτε συνήθως δύο χρονολογικές φάσεις, το πολύ τέσσερις ως πέντε γενιές.
Ταφική βραχοσκεπή (α)
Περιείχε μόνο δευτερογενείς ταφές και χρονολογείται στην ΠΜ ΙΒ–ΜΜ ΙΒ/ΙΙΑ. Εκτός της κεραμικής βρέθηκαν ασημένια κοσμήματα, όμοια με τα κυκλαδικά της περιόδου, αλλά και ένα εξαιρετικό χρυσό μεσομινωικό περίαπτο, που εικονίζει το Δέντρο της Ζωής.
Αναπάντεχο εύρημα ήταν, στο ανώτατο στρώμα, μια τελετουργική πρόχους της Νεοανακτορικής περιόδου, συνοδευόμενη από κωνικό κύπελλο, κάτι που δηλώνει ότι οι κάτοικοι του Πετρά επέστρεψαν στο αρχαίο ταφικό μνημείο για να πραγματοποιήσουν τελετουργία σε κάποια δύσκολη στιγμή (καταστροφή ή σεισμό πιθανότατα).
Οι σφραγίδες εξάλλου δηλώνουν κοινωνικές διαφοροποιήσεις και την απαρχή ενός γραφειοκρατικού συστήματος.
Ταφικά κτίρια και ταφικές δομές (β)
Η νεκρόπολη είχε χρησιμοποιηθεί από λίγες εξέχουσες οικογένειες, οι οποίες είχαν τη δυνατότητα να ανεγείρουν αυτά τα περίπλοκα αρχιτεκτονήματα, αλλά και να κατέχουν τα πολύτιμα και εξωτικά αντικείμενα —από εισηγμένες πρώτες ύλες— τα οποία είχαν αποτεθεί ως κτερίσματα. Ο λόγος ίδρυσης της νεκρόπολης στο συγκεκριμένο σημείο είναι η άμεση γειτνίαση με τον αρχαιότερο οικισμό στην περιοχή του Πετρά, της Τελικής Νεολιθικής και ΠΜ ΙΑ, δηλαδή τον τόπο των προγόνων.
Τα ΠΜ ΙΙ λείψανα εντοπίζονται στο νότιο και το κεντρικό τμήμα του πλατώματος. Ορισμένα από αυτά βρίσκονται κάτω από ΠΜ ΙΙΙ και ΜΜ ΙΑ ταφικά κτίρια. Το σημαντικότερο κτίριο του νεκροταφείου είναι το 2, και οι ιδρυτές του ήταν πιθανότατα οι ιδρυτές του ανακτόρου του Πετρά. Κάτω από αυτό ανασκάφηκαν πλουσιότατες ταφές σε ταφικές δομές της ΠΜ ΙΙ και ΜΜ ΙΑ. Δεν υπάρχουν δύο όμοια ταφικά κτίρια, γεγονός που δείχνει με σαφήνεια τον κοινωνικό ανταγωνισμό ανάμεσα στις ελίτ του Πετρά.
Χώροι τελετουργιών (γ)
Η νεκρόπολη του Πετρά περιλαμβάνει δύο χώρους τελετουργιών που ορίζονται από τον ανατολικό περίβολο. Σε αυτούς βρέθηκε τεράστια ποσότητα θραυσμένων αγγείων διαφόρων τύπων, αρκετά από αυτά τελετουργικού χαρακτήρα.
Ο Χώρος 1 έχει έκταση περίπου 90 τ.μ. και συνδέεται αποκλειστικά με το Ταφικό Κτίριο 2. Έχει ελεγχόμενη είσοδο και τριμερή διαμόρφωση της νότιας πλευράς του. Ο Χώρος Τελετουργιών 2 εξυπηρετούσε επτά παλαιοανακτορικά ταφικά κτίρια και είχε έκταση περ. 140 τ.μ.
ΥΜ ΙΙΙ τελετουργική δραστηριότητα στη νεκρόπολη (δ)
Μετά την καταστροφή του πρώτου ανακτόρου του Πετρά στη ΜΜ ΙΙΒ, η νεκρόπολη εγκαταλείφθηκε, αλλά η σημασία της ως τόπου μνήμης δεν ξεχάστηκε. Έτσι τον 14ο–12ο αιώνα π.Χ., στο δυτικό άκρο του πλατώματος ανεγέρθηκε σειρά κτισμάτων αφιερωμένων αποκλειστικά στη λατρεία των προγόνων.
