Το σημαντικότερο σωζόμενο υλικό ίχνος της άλλοτε ακμαίας εβραϊκής κοινότητας του Διδυμοτείχου βρίσκεται στο επίκεντρο της έκθεσης «(α)ορατό: Το Εβραϊκό Νεκροταφείο του Διδυμοτείχου», που φιλοξενείται στο Βυζαντινό Μουσείο Διδυμοτείχου έως τις 24 Ιανουαρίου 2027.
Με βασικό αφηγηματικό άξονα τη φωτογραφία, η έκθεση προσεγγίζει έναν χώρο σημαδεμένο από την εγκατάλειψη και τη φθορά, αναζητώντας τις ιστορίες που διασώζουν τα ταφικά μνημεία και τα αποσπασματικά τεκμήρια. Σύγχρονες φωτογραφίες συνομιλούν με ιστορικά έγγραφα, προπολεμικές εικόνες και αποσπάσματα θρησκευτικών κειμένων, φωτίζοντας την πολιτισμική ταυτότητα της κοινότητας, τις ταφικές πρακτικές και τις διαθρησκευτικές αλληλεπιδράσεις.
Την επιμέλεια υπογράφουν οι ιστορικοί Ελένη Κούκη και Γιάννης Παπακονδύλης. Παρουσιάζονται αποτελέσματα της δράσης δημόσιας ιστορίας «Το Εβραϊκό Νεκροταφείο του Διδυμοτείχου: Ανάμεσα στη Λήθη και τη Μνήμη», η οποία συνδυάζει αρχειακή έρευνα στην Ελλάδα και το εξωτερικό, συγκριτικές επισκέψεις σε εβραϊκά νεκροταφεία της Δυτικής Θράκης και συστηματική επιτόπια έρευνα. Από τη μελέτη προέκυψαν σημαντικά στοιχεία για την τοπογραφία του κοιμητηρίου, την τυπολογία των ταφικών μνημείων και τη συμβολική οργάνωση του χώρου.
Το νεκροταφείο βρίσκεται στο δυτικό άκρο του Διδυμοτείχου, πέρα από τον Ερυθροπόταμο, δίπλα στο ορθόδοξο δημοτικό και το αρμενικό νεκροταφείο. Περιλαμβάνει τουλάχιστον 450 ταφές και αποτελεί το μεγαλύτερο εβραϊκό νεκροταφείο της Δυτικής Θράκης. Μαρτυρίες τοποθετούν την ίδρυσή του στον 17ο ή ακόμη και στον 15ο αιώνα, χωρίς οι χρονολογήσεις αυτές να έχουν επιβεβαιωθεί. Τα ταφικά μνημεία που έχουν εντοπιστεί μέχρι σήμερα χρονολογούνται στον 19ο και τον 20ό αιώνα.
Η έκθεση διοργανώνεται από την Πρωτοβουλία για τις Δημόσιες Ανθρωπιστικές Επιστήμες Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (SNFPHI) στο Πανεπιστήμιο Columbia, σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού – Εφορεία Αρχαιοτήτων Έβρου, Τμήμα Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων και Μουσείων.
Στο πλαίσιο της δράσης έχει επίσης δημιουργηθεί σχέδιο μαθήματος για εκπαιδευτικούς της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, διαθέσιμο στην πλατφόρμα e-class του Εβραϊκού Μουσείου Ελλάδος.
Χώρος: Βυζαντινό Μουσείο Διδυμοτείχου, Πλωτινοπόλεως 9 Διδυμότειχο. Τηλ.: 25530 23960
Διάρκεια έκθεσης: 24 Οκτωβρίου 2026 – 24 Ιανουαρίου 2027
