Πολύτιμοι λίθοι: Οι διαδρομές των αρχαίων κοσμημάτων

Από πού προέρχονταν οι πολύτιμοι λίθοι των αρχαίων κοσμημάτων και τι αποκαλύπτουν για τα εμπορικά δίκτυα της αρχαιότητας; Στα ερωτήματα αυτά εστιάζει η διάλεξη της δρος Μαρίας Νικοπούλου, μεταδιδακτορικής ερευνήτριας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, που θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου 2026, στις 19:00, στην αίθουσα «Μανόλης Ανδρόνικος» του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης.

Η ομιλία, με τίτλο «Πολύτιμοι λίθοι στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης: Από το ορυκτό στο αρχαιολογικό εύρημα. Επιστημονικές αναλύσεις, προέλευση και αρχαιολογική ερμηνεία», εντάσσεται στον κύκλο «Τετάρτες στο Μουσείο», που διοργανώνεται σε συνεργασία με τον Σύνδεσμο των Φίλων του Μουσείου.

Στο επίκεντρο βρίσκονται λίθοι από ελληνιστικά και ρωμαϊκά κοσμήματα των συλλογών του Μουσείου, τα περισσότερα από τα οποία προέρχονται από ανασκαφές στη Βόρεια Ελλάδα. Με φορητές, μη καταστρεπτικές φυσικοχημικές μεθόδους ταυτοποιήθηκαν σμαράγδια, γρανάτες, ποικιλίες χαλαζία και ένα σπάνιο μπλε ζαφείρι, ενώ αποσαφηνίστηκαν ανακρίβειες στην ονομασία των υλικών.

Η μικροσκοπική παρατήρηση των εγκλεισμάτων, σε συνδυασμό με τις φασματοσκοπικές αναλύσεις, έδωσε ενδείξεις για πιθανές πηγές προέλευσης: την Αίγυπτο για τα σμαράγδια, τη Σρι Λάνκα για το μπλε ζαφείρι και τη Μικρά Ασία για έναν σπάνιο πράσινο χρωμιούχο χαλκηδόνιο. Παράλληλα, εξετάστηκαν μαργαριτάρια αλμυρού νερού, με πιθανή προέλευση από την Ερυθρά Θάλασσα ή τον Περσικό Κόλπο, και αναγνωρίστηκαν πετρώματα και τεχνητά γυαλιά.

Η διάλεξη αναδεικνύει τη συμβολή της ορυκτολογίας στην αρχαιολογική έρευνα. Η αναγνώριση των πρώτων υλών προσφέρει στοιχεία για την κατασκευή των κοσμημάτων, τις διαδρομές διακίνησης και τις εμπορικές επαφές, ενώ βοηθά στην κατανόηση της οικονομικής, κοινωνικής και συμβολικής αξίας τους.

Η Μαρία Νικοπούλου σπούδασε Γεωλογία και πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στο Τμήμα Χημείας του ΑΠΘ, με αντικείμενο τις μεθόδους διάγνωσης της φθοράς υλικών πολιτιστικής κληρονομιάς. Το 2025 ολοκλήρωσε τη διδακτορική διατριβή της για την ορυκτολογική μελέτη και την προέλευση πολύτιμων λίθων από μουσειακά δείγματα. Κατέχει επαγγελματικές πιστοποιήσεις από το Γεμολογικό Ινστιτούτο της Αμερικής (GIA).