Ο βυζαντινός ναός του Αγίου Γεωργίου στο Κουρμπίνοβο της Βόρειας Μακεδονίας, κοντά στις Πρέσπες, αποδόθηκε μετά την ολοκλήρωση των εργασιών συντήρησης και αποκατάστασης του τοιχογραφικού του διακόσμου. Στην απόδοση του μνημείου συμμετείχαν η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και ο ομόλογός της τής Βόρειας Μακεδονίας, Sedat Sulejmani.
Το έργο υλοποιήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων (ΕΚΒΜΜ), με οικονομική συνδρομή του ελληνικού Υπουργείου Πολιτισμού και σε στενή συνεργασία με το Ινστιτούτο Προστασίας Πολιτιστικών Μνημείων και Μουσείων στα Μπίτολα.
Η συνεργασία ξεκίνησε το 2021, με την υπογραφή Μνημονίου μεταξύ του ΕΚΒΜΜ και του Υπουργείου Πολιτισμού της Βόρειας Μακεδονίας. Ακολούθησε εξειδικευμένη μελέτη για την τεκμηρίωση των φθορών και τον σχεδιασμό των επεμβάσεων. Οι εργασίες πραγματοποιήθηκαν σε δύο φάσεις, το 2023 και το 2024, ενώ το 2026 υλοποιήθηκε και η συντήρηση των εξωτερικών τοιχογραφιών. Το σύνολο των εργασιών ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2026.
Ένα σημαντικό μνημείο της κομνήνειας ζωγραφικής
Ο Άγιος Γεώργιος στο Κουρμπίνοβο συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα μνημεία της βυζαντινής τέχνης στα Βαλκάνια. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού, χρονολογείται στο 1191, βάσει της κτητορικής επιγραφής του, και από το 2020 περιλαμβάνεται στον Ενδεικτικό Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Πρόκειται για μονόχωρο ναό, η αρχιτεκτονική λιτότητα του οποίου συνδυάζεται με έναν ιδιαίτερα πλούσιο τοιχογραφικό διάκοσμο. Οι παραστάσεις αποτελούν εξαίρετο δείγμα της μνημειακής ζωγραφικής της εποχής των Κομνηνών και διακρίνονται για την εκφραστικότητα των μορφών, τις επιμήκεις αναλογίες, τις έντονες κινήσεις και την απόδοση των ενδυμάτων.
Στο εσωτερικό απεικονίζονται σκηνές από τη ζωή του Χριστού και της Παναγίας, καθώς και μορφές αγίων. Ξεχωρίζει η παράσταση του Ευαγγελισμού στην αψίδα του ιερού, με την ιδιαίτερα γνωστή μορφή του Αρχαγγέλου Γαβριήλ.
Πολιτιστικές συνεργασίες με τις γειτονικές χώρες
Η απόδοση του μνημείου εντάχθηκε στο πλαίσιο των διμερών επαφών της Λίνας Μενδώνη με τους υπουργούς Πολιτισμού της Βόρειας Μακεδονίας και της Αλβανίας, σε συνέχεια της τριμερούς συνάντησης «Prespa Meeting» για την υποβολή κοινής υποψηφιότητας ένταξης της περιοχής των Πρεσπών στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Στη συνάντηση με τον Αλβανό υπουργό Blendi Gonxhja συζητήθηκαν η προοπτική συμφωνίας για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης και τον επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών, καθώς και η επανενεργοποίηση του Μνημονίου Συνεργασίας του 2021 για την αποκατάσταση και συντήρηση μνημείων.
Στις σχετικές δράσεις περιλαμβάνεται η αποκατάσταση του τοιχογραφικού διακόσμου του βυζαντινού ναού του Αγίου Νικολάου στον Μεσοπόταμο, με τη συνδρομή του ΕΚΒΜΜ και ελληνική χρηματοδότηση. Η αλβανική πλευρά ανέφερε επίσης ότι εξετάζει τη δημιουργία Βυζαντινού Μουσείου στη Νότια Αλβανία, ζητώντας την ελληνική τεχνογνωσία.
Οι επαφές κάλυψαν ακόμη την εκπαίδευση συντηρητών, κοινές δράσεις σύγχρονου πολιτισμού, την πρώτη ελληνική συμμετοχή στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου των Τιράνων τον Νοέμβριο και την αποκατάσταση της Οικίας Φαΐκ στην Κόνιτσα, η οποία έχει ήδη δρομολογηθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού.
