Το Υπουργείο Πολιτισμού, σε συνεργασία με την Περιφέρεια Ηπείρου και τον Δήμο Πρέβεζας, προχωρά στην προστασία και ανάδειξη του Κάστρου του Παντοκράτορα στην Πρέβεζα, μετά την έγκριση της αρχιτεκτονικής και στατικής μελέτης αποκατάστασης του σημαντικού οχυρωματικού μνημείου.

Το Κάστρο του Παντοκράτορα δεσπόζει στην είσοδο του Αμβρακικού κόλπου και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα δείγματα οχυρωματικής αρχιτεκτονικής της Ηπείρου. Οικοδομήθηκε επί Αλή Πασά μετά το 1810, ενώ μελέτες τοποθετούν την ολοκλήρωσή του γύρω στο 1818. Ο εξωτερικός περίβολος είχε ολοκληρωθεί πριν από το 1830.

Κατά τον 20ό αιώνα το κάστρο διατήρησε τη στρατιωτική του χρήση, ενώ από το 1940 έως το 1968 λειτούργησε ως φυλακή, περίοδο κατά την οποία ανεγέρθηκαν νέα κτίσματα. Το 1939 είχε κατασκευαστεί στο εσωτερικό του ο Ναός των Αγίων Αναργύρων.

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Το Κάστρο Παντοκράτορα αποτελεί σημαντικό μνημείο της νεότερης ιστορίας της Πρέβεζας και της Ηπείρου, καθώς αποτυπώνει διαδοχικές ιστορικές περιόδους και χρήσεις. Αποτελείται από το κεντρικό πεντάγωνο οχυρό και τον επιθαλάσσιο περίβολο, που εκτείνεται κατά μήκος της βραχώδους ακτής και περιλαμβάνει προμαχώνες, πυροβολεία και την πυριτιδαποθήκη. Πρόκειται για χαρακτηριστικό δείγμα οχυρωματικής αρχιτεκτονικής νέου τύπου, σχεδιασμένο ώστε να συνδυάζει αμυντικές εγκαταστάσεις, χώρους στρατωνισμού και αποθήκευσης πολεμοφοδίων.

»Η σημερινή μορφή του αντανακλά διαδοχικές οικοδομικές φάσεις, με μεταγενέστερες επεμβάσεις που συνδέονται με τη χρήση του ως στρατώνα και φυλακής, διατηρώντας παράλληλα σημαντικά αυθεντικά κατασκευαστικά και μορφολογικά στοιχεία. Η καταγραφή της παθολογίας του αναδεικνύει την ανάγκη άμεσων επεμβάσεων στερέωσης, αποκατάστασης και διαχείρισης της βλάστησης και, κυρίως, αντιμετώπισης της θαλάσσιας διάβρωσης, ώστε να ανακοπεί η εξέλιξη των βλαβών και να διασφαλιστεί η στατική του επάρκεια.

»Η μελέτη αποκατάστασης προτείνει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα εργασιών, με σεβασμό στην αυθεντικότητα του μνημείου, το οποίο αναδεικνύει τις οικοδομικές του φάσεις, κατοχυρώνει την ασφαλή απόδοσή του στο κοινό και αντιμετωπίζει συγχρόνως τις δομικές βλάβες που εμφανίζει».

Οι προηγούμενες επεμβάσεις
Η συστηματική μελέτη του μνημείου ξεκίνησε το 1991, με ερευνητικό πρόγραμμα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του Δήμου Πρέβεζας. Το 1995 εγκρίθηκε μελέτη αποκατάστασης με στόχο την προστασία, την ανάδειξη και τη μελλοντική επανάχρησή του.

Κατά τη δεκαετία του 1990 υλοποιήθηκαν σημαντικές εργασίες στερέωσης και αποκατάστασης. Ωστόσο, αρκετές από τις προβλεπόμενες επεμβάσεις δεν ολοκληρώθηκαν ή εφαρμόστηκαν με διαφορετικό τρόπο από εκείνον που προέβλεπαν οι εγκεκριμένες μελέτες. Η μετέπειτα εγκατάλειψη επιδείνωσε την κατάσταση του μνημείου, καθιστώντας αναγκαίες νέες, ολοκληρωμένες παρεμβάσεις.

Οι φθορές του μνημείου
Η καταγραφή της υφιστάμενης κατάστασης ανέδειξε εκτεταμένες βλάβες τόσο στον επιθαλάσσιο περίβολο όσο και στο κεντρικό οχυρό. Οι φθορές οφείλονται στη μακροχρόνια έκθεση στις περιβαλλοντικές συνθήκες, στη δράση της θάλασσας, στην ανάπτυξη βλάστησης και σε παλαιότερες επεμβάσεις.

Ιδιαίτερα σοβαρό πρόβλημα αποτελεί η εκτεταμένη βλάστηση στις τοιχοποιίες και στους αναβαθμούς, η οποία έχει προκαλέσει αποδιοργάνωση των λιθοδομών, ρηγματώσεις και τοπικές καταρρεύσεις.

Η εικόνα του μνημείου επιβαρύνεται επίσης από την κατάρρευση μεγάλου τμήματος του προπετάσματος στο ανατολικό μέτωπο, τα εκτεταμένα graffiti και τις μεταγενέστερες επεμβάσεις, οι οποίες δυσχεραίνουν την ιστορική αναγνωσιμότητα του οχυρού.

Τι προβλέπει η μελέτη αποκατάστασης
Η μελέτη, η οποία εκπονήθηκε από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού, προβλέπει την αποκατάσταση του παράκτιου οχυρωματικού περιβόλου και τη στερέωση των εξωτερικών και εσωτερικών παρειών του κεντρικού πεντάγωνου οχυρού.

Παράλληλα, εκπονείται ξεχωριστή ακτομηχανική και περιβαλλοντική μελέτη για την προστασία του δυτικού τριγωνικού προμαχώνα από τη θαλάσσια διάβρωση.

Βασικός στόχος των παρεμβάσεων είναι η αντιμετώπιση των σοβαρών δομικών προβλημάτων που προκαλούν η θαλάσσια διάβρωση και η ανεξέλεγκτη βλάστηση, καθώς και η αποκατάσταση της αρχιτεκτονικής μορφής του μνημείου, ώστε να αναδειχθεί η ιστορική του αξία.

Οι εργασίες περιλαμβάνουν την απομάκρυνση επιχώσεων, βλάστησης και νεότερων κατασκευών, την αποκατάσταση τοιχοποιιών, κανονιοθυρίδων, προπετασμάτων και θυρών, καθώς και παρεμβάσεις για τη βελτίωση της ασφάλειας των επισκεπτών, όπως η κατασκευή νέων κλιμάκων, η επισκευή κιγκλιδωμάτων και η δημιουργία ασφαλών διαδρομών.

Στο κεντρικό οχυρό προβλέπονται εργασίες στερέωσης και αποκατάστασης των θόλων και των λιθοδομών, αναδόμηση αποδιοργανωμένων τμημάτων, αποκατάσταση ρηγματώσεων και διατήρηση, στον μέγιστο δυνατό βαθμό, των αυθεντικών επιχρισμάτων και αρμολογημάτων.