Στην «καρδιά» της Δράμας, στο Σαντιρβάν τζαμί, έναν χώρο που κουβαλά πολλαπλές μνήμες και ζωές μέσα στον χρόνο –από τόπος λατρείας μέχρι καταφύγιο και πολιτιστικό σημείο αναφοράς– φιλοξενείται μια νέα συλλογή έργων τέχνης. Πρόκειται για μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Παππά, έναν από τους πιο σημαντικούς Έλληνες γλύπτες, χάρη στην οποία αυτός ο μοναδικός χώρος πολιτισμού μεταμορφώνεται σε μια προέκταση του εργαστηρίου του και της καλλιτεχνικής του σκέψης.

Με σπουδές στο Παρίσι και βαθιά επηρεασμένος από την εμπειρία της ιστορίας και των κοινωνικών μεταβολών του 20ού αιώνα, ο Γιάννης Παππάς δημιούργησε ένα έργο που κινείται διαρκώς ανάμεσα στο προσωπικό και το δημόσιο. Από τα πορτρέτα και τις καθημερινές μορφές μέχρι τα μεγάλα δημόσια μνημεία, η γλυπτική του συνομιλεί με την ανθρώπινη μορφή σε όλες τις εκφάνσεις.

Το Μουσείο Μπενάκη, συνεχίζοντας τη στενή και αποδοτική συνεργασία του με τη δραμινή εταιρεία υψηλής τεχνολογίας Raycap (ιδιοκτήτη του Σαντιρβάν τζαμί) φέρνει αυτή τη φορά στη Δράμα ένα εκτεταμένο αφιέρωμα στον Γιάννη Παππά, με 80 έργα, σχέδια και γλυπτικές συνθέσεις που καλύπτουν όλη την πλούσια δημιουργική του διαδρομή. Είναι η πρώτη φορά που το έργο του παρουσιάζεται συγκεντρωτικά στη Βόρεια Ελλάδα, δίνοντας στο κοινό την ευκαιρία να συναντήσει έναν καλλιτέχνη που, όπως έχει ειπωθεί, «έμεινε προσηλωμένος στον άνθρωπο» σε όλη του τη ζωή.

Ο επιστημονικός διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη, Γιώργος Μαγγίνης, στη διάρκεια συνέντευξης Τύπου, πριν από την έναρξη της έκθεσης, τόνισε πως το Σαντιρβάν αποτελεί έναν χώρο που άλλαξε πολλές χρήσεις μέσα στον χρόνο, αλλά σήμερα λειτουργεί αποκλειστικά ως τόπος πολιτισμού και εξωστρέφειας. Όπως υπογράμμισε, «είναι ένας χώρος πολιτισμού που έχει αποδοθεί πίσω στην κοινότητα», με επισκέπτες από όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό.

«Το Σαντιρβάν», επισήμανε ο κ. Μαγγίνης, «παρουσιάζει εδώ και τέσσερα χρόνια έργα από τις συλλογές του Μουσείου Μπενάκη σε εκθέσεις, οι οποίες ετοιμάζονται ειδικά για τον χώρο. Δεν είναι εκθέσεις που υπάρχουν ήδη, τις δημιουργούμε κάθε φορά για να ανταποκρίνονται στην αισθητική, στις δυνατότητες και τους περιορισμούς του Σαντιρβάν. Μέχρι σήμερα έχουμε κάνει εκθέσεις μακρινών πολιτισμών, εκθέσεις με ελληνικό θέμα, εκθέσεις πιο σύγχρονες, όπως η ζωγραφική του Γκίκα, εκθέσεις για μακρινές χώρες, όπως την Κίνα, για το Ισλάμ, εκθέσεις με τα κειμήλια της Μικράς Ασίας και τις μεταβυζαντινές εικόνες. Και φυσικά τα παιχνίδια, που ήταν από όλο τον κόσμο. Ήρθε η ώρα να παρουσιάσουμε έναν από τους μεγάλους θησαυρούς του Μουσείου Μπενάκη, που ακόμα και στο αθηναϊκό κοινό είναι πολύ λίγο γνωστός. Πρόκειται για το υπέροχο Εργαστήριο του Γιάννη Παππά. Το μοναδικό στην Ελλάδα επισκέψιμο εργαστήριο γλύπτη».

Από το εργαστήριο στη δημόσια μνήμη της γλυπτικής

Με αφορμή την έκθεση έργων του Γιάννη Παππά, άνοιξε για πρώτη φορά στο κοινό ο διαμορφωμένος υπαίθριος και κατάφυτος χώρος του Σαντιρβάν. Στον εξωτερικό χώρο έχουν τοποθετηθεί γλυπτά μεγάλης κλίμακας, ανάμεσα στα οποία δεσπόζει ο εντυπωσιακός έφιππος ανδριάντας του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ένα έργο που χρειάστηκε δεκαετίες για να ολοκληρωθεί. Πλαισιώνεται από έργα που σχετίζονται με σημαντικές μορφές του ελληνικού πολιτισμού, όπως ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Αδαμάντιος Κοραής, καθώς και αναφορές σε καλλιτέχνες που ήταν και προσωπικοί φίλοι του Παππά, όπως ο Γιάννης Μόραλης και ο Χρήστος Καπράλος.

Στον εσωτερικό χώρο κυριαρχούν γυναικείες μορφές και έργα που αναδεικνύουν τη βαθιά σχέση του καλλιτέχνη με το ανθρώπινο σώμα και την καθημερινότητα. Η επιμελήτρια της έκθεσης, Κριστίνα Όλενετς (Christine Elisabeth Hollinetz), η οποία εργάζεται για πάνω από 20 χρόνια στο εργαστήριο του καλλιτέχνη, υπογράμμισε σε δηλώσεις της πως η επιλογή των έργων έγινε με στόχο να αναδειχθεί η στενή σχέση του Παππά με τους ανθρώπους και όχι μόνο η μορφοπλαστική του ικανότητα.

Αναφερόμενη η κα Όλενετς στο κεντρικό έκθεμα που δεσπόζει στο εσωτερικό του Σαντιρβάν, εξηγεί: «Είναι εξ ολοκλήρου από ξύλο. Πρόκειται για τη Ναΐμα. Είναι έργο της Αιγύπτου, η γυναίκα αυτή ήταν το μοναδικό μοντέλο που δούλευε επαγγελματικά και μπόρεσε να βρει ο Παππάς τη δεκαετία του 1940, όταν ζούσε στην Αλεξάνδρεια, για να ποζάρει στο εργαστήριό του. Τη λέγανε Ναΐμα και την αποτύπωσε ως μορφή σε πάρα πολλά έργα του».

Ιδιαίτερη θέση στην έκθεση κατέχουν τα σχέδια του καλλιτέχνη, που ξεπερνούν τα 2.000 για ορισμένες συνθέσεις, όπως αυτή του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Τα σχέδια παρουσιάζονται ως διαδικασία σκέψης και δημιουργίας, αποκαλύπτοντας τον τρόπο με τον οποίο ο Παππάς προσέγγιζε τη γλυπτική ως σταδιακή, σχεδόν εργαστηριακή πράξη.

Ο επιστημονικός διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, χαρακτήρισε το εργαστήριο του Γιάννη Παππά ως έναν χώρο «που έχει όλη τη σκόνη και τη μαγεία της ζωντανής δημιουργίας», υπογραμμίζοντας τη σπάνια αυθεντικότητα που διατηρείται μέσα από τα εκθέματα.

Η Ελλάδα είναι κατάσπαρτη από τα έργα του Γιάννη Παππά

Σε δηλώσεις του στα εγκαίνια της έκθεσης, ο κ. Μαγγίνης τόνισε: «Ο Γιάννης Παππάς έκανε πολύ σημαντικές δημόσιες παραγγελίες. Δηλαδή, δημιούργησε πολλά σημαντικά έργα στον ελληνικό δημόσιο χώρο. Η Ελλάδα είναι κατάσπαρτη από τα έργα του. Παράλληλα, όμως, έχει και μια έντονη καλλιτεχνική παραγωγή που ικανοποιεί την εσωτερική του ανάγκη για τέχνη. Οπότε δημιουργεί έργα που δεν είναι παραγγελίες, έργα που είναι τα παιδιά των γειτόνων, τα γειτονόπουλά του στου Ζωγράφου, όπου βρίσκεται το σπίτι και το εργαστήριό του, ή οι φοιτητές του στην Σχολή Καλών Τεχνών».

Σε μια από τις πιο ενδιαφέρουσες γωνιές της έκθεσης, στο εσωτερικό του Σαντιρβάν, παρουσιάζονται έργα που απεικονίζουν μια ολόκληρη οικογένεια, συνδέοντας μάλιστα τον καλλιτέχνη με την οικογένεια του μεγάλου Έλληνα τραγουδιστή Σταμάτη Κόκοτα. Ο ίδιος ο Γιάννης Παππάς έχει γράψει για τη συγκεκριμένη θεματολογία: «Στη γειτονιά μου, στου Ζωγράφου, γνώρισα στην Κατοχή δυο οικογένειες που με βοήθησαν, χωρίς να το ξέρουν, στη δουλειά μου. Επί το ποιητικότερον: ‘υπήρξαν δι’ εμέ πηγαί εμπνεύσεως’: η οικογένεια Κόκκοτα και η οικογένεια Δέτση. Δεν ξέρω, αν σήμερα υπάρχει κάποιος που θυμάται τις παράγκες τις φτιαγμένες με γκαζοτενεκέδες. Σ’ ένα τέτοιο χαμόσπιτο κατοικούσε η χήρα Κοκκότινα με τα έξι παιδιά της, τρία αγόρια, τρία κορίτσια. Είχε χάσει τον άντρα της στην αρχή του πολέμου, το στερνοπαίδι της ο Σταμάτης, ο γνωστός τραγουδιστής. Η μάνα ήταν καθαρίστρια σε μια τράπεζα, έξι στόματα περίμεναν απ’ αυτή την ηρωίδα. Κατοχή δεν μπορεί να ξέρεις τι ήταν. Τα έβλεπα τα πιτσιρίκια να τριγυρνούν ταλαιπωρημένα, τα κορίτσια μεγαλύτερα, βοηθούσαν (Τετράδιο της Αίγινας, 38)».

Η νέα αυτή έκθεση στο Σαντιρβάν τζαμί δεν αποτελεί μόνο ένα αφιέρωμα στον Γιάννη Παππά, αλλά και μια ευρύτερη πολιτιστική δήλωση για τον ρόλο της Δράμας ως σημείου συνάντησης του σύγχρονου πολιτισμού και την ιστορικής μνήμης.

Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι τον Νοέμβριο και η είσοδος για το κοινό είναι ελεύθερη.