Γιάννης Παππάς: αφιέρωμα στο έργο του σπουδαίου γλύπτη στο Σαντιρβάν

Από τον Δεκέμβριο του 2022, ο ιστορικός χώρος του Σαντιρβάν στη Δράμα αποδόθηκε από την εταιρία Raycap για πολιτιστική χρήση στους ανθρώπους της Δράμας αλλά και σε επισκέπτες από όλον τον κόσμο. Το πολιτιστικό πρόγραμμα του χώρου διαμορφώνεται από το Μουσείο Μπενάκη σε συνεργασία με τη Raycap και περιλαμβάνει εκθέσεις με έργα από τις συλλογές του, τις οποίες επιμελείται ειδικά για το Σαντιρβάν το επιστημονικό προσωπικό του Μουσείου, αλλά και διαλέξεις. Έως τώρα έχουν διοργανωθεί στον χώρο με ελεύθερη είσοδο επτά εκθέσεις και ένδεκα διαλέξεις.

Η όγδοη έκθεση που θα φιλοξενηθεί στο Σαντιρβάν με έργα από το Μουσείο Μπενάκη έχει τίτλο «Γιάννης Παππάς» και είναι ένα ειδικό αφιέρωμα στη ζωή και το έργο του εμβληματικού Έλληνα γλύπτη. Η έκθεση αυτή, που είναι η πρώτη ολοκληρωμένη παρουσίαση του έργου του καλλιτέχνη στη Βόρεια Ελλάδα, ανοίγει για το κοινό την Τετάρτη 17 Ιουνίου 2026 και θα διαρκέσει έως τις 15 Νοεμβρίου 2026.

Εβδομήντα εννέα έργα του σημαντικού Έλληνα καλλιτέχνη συνθέτουν ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα της δημιουργίας του. Σχέδια, τεκμήρια, ζωγραφικά έργα, μελέτες, προπλάσματα, γλυπτά και αγάλματα σκιαγραφούν τη μακρά καλλιτεχνική του διαδρομή, καθώς και σταθμούς της ζωής του από το Παρίσι και την Αθήνα της Κατοχής έως την Αλεξάνδρεια και τη μεταπολεμική Αθήνα. Παράλληλα, αναδεικνύουν τον διαρκή σεβασμό του προς την ανθρώπινη μορφή, η οποία κατέχει κεντρική θέση στο έργο του.

Η έκθεση προσφέρει επίσης στο κοινό την ευκαιρία να γνωρίσει τα διάφορα στάδια της γλυπτικής δημιουργίας: από τα αρχικά στάδια της σύλληψης έως την ολοκλήρωση του έργου.

Στην πλειονότητά τους, τα εκθέματα μεταφέρθηκαν στο Σαντιρβάν από το Εργαστήριο του Γιάννη Παππά του Μουσείου Μπενάκη. Πρόκειται για τον χώρο που αποτελούσε κατοικία της οικογένειας του μεγάλου Έλληνα δημιουργού έως τη δεκαετία του 1960 και προσφέρθηκε στο Μουσείο Μπενάκη από τον γιο του, Αλέκο Παππά, ώστε τα έργα του καλλιτέχνη να παραμείνουν συγκεντρωμένα στο φυσικό τους περιβάλλον.

Σημαντικό τμήμα της έκθεσης αναπτύσσεται στον νεοσύστατο περιβάλλοντα χώρο του Σαντιρβάν, όπου παρουσιάζονται δεκατέσσερα γλυπτά, μεταξύ των οποίων και κορυφαία δείγματα μνημειακής γλυπτικής ιστορικών μορφών από την αρχαιότητα έως και τον 20ό αιώνα, όπως του Μεγάλου Αλεξάνδρου, του Αδαμάντιου Κοραή, του Ελευθέριου Βενιζέλου και του Γιάννη Μόραλη.

Όπως αναφέρει στον χαιρετισμό του στον κατάλογο, ο Επιστημονικός Διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη, Γιώργης Μαγγίνης: «Παρά τη συνεχή και πειθαρχημένη μελέτη των δασκάλων του παρελθόντος, από τους αρχαίους γλύπτες έως τους αριστοτέχνες της Αναγέννησης, το έργο του Παππά δεν υπήρξε ποτέ ετερόφωτο και δεν επαναπαύθηκε σε ευφυολογήματα. Μέσα από κάθε καλλιτεχνική και πνευματική έκφανσή του, άρθρωσε με συστηματικό τρόπο έναν μοντέρνο ουμανισμό με σοβαρότητα και οικονομία. Αυτή η θεώρηση του κόσμου, που ενέμεινε στην ανθρώπινη μορφή ως μέτρο της “ανθρωπινότητας”, καθιστά το έργο του Παππά πολύτιμο στην παρούσα συγκυρία, κατά την οποία νεοφανείς συνθήκες υπονομεύουν την ενσώματη εμπειρία του Homo technologicus».

Ο ίδιος ο καλλιτέχνης, σημειώνει για το έργο του, στην έκδοση με τίτλο Γλυπτική: «… Σε όλη τη μακρά σταδιοδρομία μου έμεινα προσηλωμένος στον άνθρωπο. Δεν μου πέρασε ποτέ από το νου να εγκαταλείψω το δρόμο που ακολουθούσα, ενώ έβλεπα και παρακολουθούσα τι γινόταν γύρω μου στην περίοδο του Μεσοπολέμου και μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο».

Ενώ σε άλλο σημείο από την ίδια έκδοση σημειώνει: «… Ποιες ήταν οι ιδέες, οι πεποιθήσεις που με οδήγησαν και με εμψύχωσαν: ότι η γλυπτική -η τέχνη- θέλει να ’χεις γερά κότσια, απόφαση ν’ αφοσιωθείς, ότι χρειάζεται αδιάκοπη εργασία, μελέτη, συνεπώς η ζωή του καλλιτέχνη πρέπει να είναι ζωή εργάτη, μεροκαματιάρη. Είτε δουλεύεις είτε όχι είναι αγώνας».

Και συνεχίζει: «…Τα γλυπτά που επιζούν και ταξιδεύουν μέσα στο χρόνο περιέχουν αξίες και αλήθειες που είναι πέρα απ’ ό,τι απεικονίζουν. Τις αλήθειες αυτές μπορούν να τις αναγνωρίσουν οι άνθρωποι όλων των εποχών».

Η έκθεση συνοδεύεται από κατάλογο με συνοπτική παρουσίαση όλων των εκθεμάτων από την επιμελήτρια της έκθεσης Christine Elisabeth Hollinetz και σχεδιασμένο από την Έρη Αράπογλου – ενARTE. O κατάλογος θα διατίθεται δωρεάν στους επισκέπτες της έκθεσης στο Σαντιρβάν, ενώ θα είναι διαθέσιμος οnline στο benaki.org/santirvan μετά τη λήξη της.

Λίγα λόγια για τον Γιάννη Παππά

Ο Γιάννης Παππάς (1913 – 2005) γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Το 1922 η οικογένειά του εγκαθίσταται στην Αθήνα, όπου ολοκληρώνει τις γυμνασιακές σπουδές του.

Το 1930 εισάγεται στην École Supérieure des Beaux-Arts των Παρισίων με καθηγητή τον Jean Boucher. Το 1937 βραβεύεται με χρυσό μετάλλιο στη Διεθνή Έκθεση των Παρισίων.

Το 1939 επιστρέφει στην Ελλάδα και το 1940 παίρνει το Βραβείο Γλυπτικής στην Πανελλήνια Έκθεση. Την 28η Οκτωβρίου του ίδιου χρόνου επιστρατεύεται και υπηρετεί στη ζώνη των πρόσω ως οπλίτης. Τον Απρίλιο του 1941 επιστρέφει από το μέτωπο. Όλα τα χρόνια της Κατοχής εργάζεται στο εργαστήριό του, στη συνοικία Ζωγράφου.

Τον Δεκέμβριο του 1944 κατατάσσεται στο Βασιλικό Ναυτικό και υπηρετεί στην Ανωτέρα Ναυτική Διοίκηση Αλεξανδρείας ως ναύτης. Παραμένει στην Αλεξάνδρεια έως το 1952, όταν επιστρέφει στην Αθήνα, και εκλέγεται το 1953 καθηγητής των Εργαστηρίων Γλυπτικής της ΑΣΚΤ. Από το 1959 έως το 1969 υπηρετεί ως εκλεγμένος διευθυντής της ΑΣΚΤ.

Το 1972 γίνεται ο πρώτος Έλληνας καλλιτέχνης που εκλέγεται αντεπιστέλλον μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας. Αντιπροσωπεύει την Ελλάδα στην Biennale της Βενετίας με έργα γλυπτικής και ζωγραφικής και το 1980 εκλέγεται τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Από το 1981 ως το 1991 φιλοτεχνεί πολλά έργα σε δημόσιο χώρο στην Αθήνα και σε άλλες μεγάλες πόλεις της επικράτειας.

Παράλληλα με τη γλυπτική και τη ζωγραφική του, είχε μεταφράσει από τα αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά και ιταλικά κείμενα για την τέχνη, τη λογοτεχνία και τη φιλοσοφία.