«Οι Παπουτσήδες της Όσσας. Παράδοση, Τέχνη και Μνήμη» είναι ο τίτλος μιας νέας έκδοσης του Συλλόγου Οσσαίων «Η Αγία Κυράννα» και την οποία έχουν επιμεληθεί η αρχιτέκτων-μουσειολόγος Αναστασία Βαλαβανίδου και ο συντηρητής αρχαιοτήτων και έργων τέχνης Άγγελος Μήτσας.
Η έκδοση αποτελεί το επιστέγασμα του έργου «Το Κονάκι του Παπουτσή – Αποκατάσταση παραδοσιακού κτιρίου στην Όσσα και μετατροπή του σε εκθετήριο σχετικά με την ιστορία της υποδηματοποιίας στον οικισμό».
Το «Κονάκι του Παπουτσή» είναι το πρώτο και μοναδικό πολυμεσικό εκθετήριο για τη συστηματική καταγραφή της ιστορίας της υποδηματοποιίας στην Ελλάδα, με κύρια αναφορά στον οικισμό της Όσσας. Το έργο υλοποιήθηκε σε υφιστάμενο παραδοσιακό κτίριο κατοικίας της Όσσας, σε ένα παραδοσιακό διώροφο λιθόκτιστο κτίριο που αναγεννήθηκε στην καρδιά του εμπορικού της κέντρου, φιλοξενώντας σήμερα το Κονάκι του Παπουτσή. Το κτίσμα αποκαταστάθηκε και επεκτάθηκε με σεβασμό στην αρχιτεκτονική φυσιογνωμία και την ιστορική μνήμη του τόπου. Στους δύο ορόφους του ξεδιπλώνεται η πορεία της υποδηματοποιίας στην Όσσα, ενός επαγγέλματος που χάρισε στον οικισμό φήμη και ευημερία από τις αρχές του 19ου αιώνα έως και τα μεταπολεμικά χρόνια.
Η έκδοση πραγματεύεται την ιστορία της Όσσας και τη σύνδεσή της με τη συντεχνία των Οσσαίων παπουτσήδων, οι οποίοι ξεκινώντας από τις αρχές του 19ου αιώνα έφτασαν σε κάθε γωνιά της Μακεδονίας, αλλά και στην υπόλοιπη Ευρώπη και την Αμερική, κατασκευάζοντας και πουλώντας παπούτσια, συμμετέχοντας σε επαγγελματικά σωματεία, σε κοινωφελή έργα της κοινότητας, αλλά και σε προσφορές στους δύο ναούς του οικισμού. Η συντεχνία εμφανίζεται το 1837 στην αφιέρωση λειτουργικού βιβλίου για τον άγιο Σπυρίδωνα, στον ναό των Ταξιαρχών. Από εκεί και πέρα ξεδιπλώνεται μια πορεία που αντικατοπτρίζει τις μεγάλες κοινωνικοοικονομικές αλλαγές της εποχής: από το συντεχνιακό σύστημα στη βιομηχανική παραγωγή. Η εγκατάστασή τους στη Θεσσαλονίκη και σε άλλα αστικά κέντρα αναδεικνύει τη δυναμική της επαγγελματικής μετανάστευσης και τη σταδιακή ένταξη των τεχνιτών στην αστική οικονομία. Η παρακμή των συντεχνιών και η εμφάνιση σωματείων σηματοδοτούν νέους τρόπους οργάνωσης της εργασίας. Ακολουθεί η βιομηχανοποίηση, που μετασχηματίζει τις εργασιακές σχέσεις, ενώ η μεταγενέστερη κρίση του κλάδου, που φτάνει στην απομείωση του δυναμικού των βιομηχανιών υποδηματοποιίας, αντικατοπτρίζει το ευρύτερο πλαίσιο των διεθνών οικονομικών εξελίξεων.
Το βιβλίο κυκλοφορεί σε δίγλωσση έκδοση (ελληνικά-αγγλικά). Συνοδεύεται από πρωτογενές υλικό έρευνας και πλούσιο αρχειακό και φωτογραφικό υλικό, που ταξιδεύει τον αναγνώστη πίσω στο χρόνο, στην επαγγελματική τέχνη και την ιστορία ενός «μονοτεχνικού» οικισμού της Μακεδονίας που διακρίθηκε διαχρονικά για το ήθος, την τέχνη, την επιμέλεια και την ποιότητα των ξακουστών υποδηματοποιών της. Πρόκειται για μια πολύτιμη, σπάνια και μοναδική καταγραφή στον χώρο, για ένα βιβλίο-σταθμό στην ελληνική και ξένη βιβλιογραφία.
Το βιβλίο προλογίζουν η δρ Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη (Ομότ. ερευνήτρια, τ. Διευθύντρια του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, μέλος του Συμβουλίου του ΥΠ.ΠΟ. για την Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά της UNESCO), η δρ Ελένη Γαβρά (αρχιτέκτων, Καθηγήτρια Οικιστικής και Πολιτιστικής Κληρονομιάς στα Βαλκάνια και τον Παρευξείνιο Χώρο, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών) και η Σοφία Καραϊωάννου (Πρόεδρος του Συλλόγου Οσσαίων «Η Αγία Κυράννα»).
Συνυπογράφουν με άρθρα η δρ Μαγδαληνή Παρχαρίδου (αρχαιολόγος ΥΠΠΟ) και η Σμαρώ Κατσάγγελου (Msc Προστασίας, Συντήρησης και Αποκατάστασης Μνημείων Πολιτισμού, υπ. Διδάκτωρ Florida Atlantic University).
Η έκδοση χρηματοδοτήθηκε από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα CLLD/LEADER, στο πλαίσιο του Μέτρου 19 του Προγράμματος «Αγροτική Ανάπτυξη της Ελλάδας 2014-2020», με ενδιάμεσο φορέα υλοποίησης την Αναπτυξιακή Νομού Θεσσαλονίκης Α.Ε. – Α.Ο.Τ.Α.
