Το μικρό πήλινο ειδώλιο της φωτογραφίας είναι ένα από τα πιο υποβλητικά αντικείμενα της συλλογής αρχαιοτήτων του Μουσείου του Ισραήλ ακριβώς επειδή δεν απεικονίζει κάποιον διάσημο μονάρχη και δεν έχει καμία σχέση με τη Βίβλο. Από όσο γνωρίζουμε, δεν έχει καμία μυστικιστική σημασία.

Η πήλινη γυναίκα που απεικονίζεται εδώ μας συγκινεί λόγω της αμεσότητας και της απλότητας της πράξης της – είναι σε έναν λουτήρα και πλένει το αριστερό της πόδι. Η κίνησή της εξακολουθεί να είναι αναγνωρίσιμη 2.700 χρόνια αφότου το ειδώλιο πήρε τη συγκεκριμένη μορφή, ψήθηκε και τοποθετήθηκε σε έναν τάφο κάπου στα παράλια της Μεσογείου.

Το ειδώλιο βρέθηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’40, σε ένα φοινικικό νεκροταφείο στο Achziv, κοντά στα σύνορα με τον Λίβανο, σε ανασκαφή που διεξήγε ο αρχαιολόγος Immanuel Ben-Dor, ο οποίος εργαζόταν για το Τμήμα Αρχαιοτήτων την εποχή που η περιοχή βρισκόταν υπό βρετανική κηδεμονία. Το συγκεκριμένο τμήμα των παραλίων ήταν κέντρο των Φοινίκων, οι οποίοι δραστηριοποιούνταν κυρίως στο ναυτικό εμπόριο και είχαν ιδρύσει ένα δίκτυο πόλεων-κρατών στην περιοχή που εκτεινόταν από τη σύγχρονη Βηρυτό μέχρι τη Χάιφα.

Το ειδώλιο φαίνεται πως συνόδευε την ταφή κάποιου που μάλλον ανήκε στη φοινικική «μεσαία τάξη» της εποχής. Έχει ύψος 7,5 εκατοστά. Το δεξί χέρι της γυναίκας αγγίζει τον μηρό της και το αριστερό της χέρι τα δάχτυλα του ποδιού. Τα μαλλιά της πέφτουν και στις δύο πλευρές του κεφαλιού και στο μέτωπό της. Η απόδοση του προσώπου της, σύμφωνα με την περιγραφή του μουσείου, «είναι αρκετά ακατέργαστη και η έκφρασή της ήρεμη». O πηλός προέρχεται από την ίδια περιοχή.

Οι ερευνητές που ασχολούνται με την καθημερινή ζωή στον αρχαίο κόσμο έχουν μάθει πολλά για τις συνήθειες και τις απόψεις που επικρατούσαν σχετικά με την καθαριότητα και την ομορφιά. Για παράδειγμα, γνωρίζουμε ότι σε μερικούς πολιτισμούς, όπως στην αρχαία Αίγυπτο, οι εύποροι έκαναν μπάνιο καθημερινά, συνήθως το πρωί, σύμφωνα με τον επικεφαλής επιμελητή του Μουσείου του Ισραήλ Michal Dayagi-Mendels. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι στέκονταν σε μια λίθινη πλάκα, δίπλα σε έναν αγωγό αποστράγγισης, και ένας υπηρέτης τούς έριχνε νερό. Στη Μεσοποταμία φαίνεται ότι οι περισσότεροι έπλεναν ολόκληρο το σώμα τους μόνο πριν από τις γιορτές.

Στο Ισραήλ, οι λουτρικές εγκαταστάσεις φαίνεται ότι ήταν σπάνιες μέχρι την ελληνιστική περίοδο. Ωστόσο, έχουν βρεθεί λουτρά σε δύο παλάτια που στέγαζαν Αιγύπτιους κυβερνήτες πριν από 3.000 χρόνια. Σε ένα από αυτά εντοπίστηκε αγγείο που μάλλον χρησιμοποιούνταν για να ρίχνει κάποιος νερό στον λουόμενο που στεκόταν όρθιος. Από την ιστορία του Δαβίδ και της Βηθσαβεέ (Βηρσαβεέ) αντλούμε την πληροφορία ότι ίσως να μην ήταν ασυνήθιστο να πλένεται κανείς στο ύπαιθρο.

Στα ερείπια της αρχαίας πόλης Μεγιδδώ οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν κάτι που παραπέμπει σε λουτρική εγκατάσταση, της ίδιας περιόδου με αυτή του ειδωλίου. Και εκεί ο λουόμενος έπρεπε να στέκεται όρθιος. Ωστόσο η πήλινη γυναίκα του ειδωλίου μάς οδηγεί στο συμπέρασμα ότι κάποιοι έκαναν μπάνιο καθιστοί, σε λεκάνες ή λουτήρες. Οι φτωχότεροι άνθρωποι όλων των πολιτισμών πλένονταν σε ρέματα ή ποτάμια.

Μετά το μπάνιο, οι άνθρωποι περιποιούνταν το δέρμα τους με έλαια και αλοιφές. Αυτά συνήθως τα τοποθετούσαν σε δοχεία από αλάβαστρο που βοηθούσε στο να διατηρούνται δροσερά, ή, σε μερικές περιπτώσεις, σε εντυπωσιακά δοχεία κατασκευασμένα από αυγά στρουθοκαμήλου.

Αν και η αφήγηση της αρχαίας ιστορίας τείνει να εστιάζει στις πράξεις των βασιλέων, τις μηχανορραφίες της αυλής και τις μάχες, η λουόμενη γυναίκα μας θυμίζει ότι οι άνθρωποι τότε δεν διέφεραν από τους ανθρώπους σήμερα. «Πολλά πράγματα ίσως έχουν αλλάξει, αλλά ως προς την επιδίωξη της ομορφιάς, η αρχαιολογία μας αποδεικνύει ότι πολλά έχουν παραμείνει ίδια», λέει ο Dayagi-Mendels.