Οι ομιλίες, τα κηρύγματα, του 8ου και του 9ου αιώνα αποτελούν σαφή κατηγορία κειμένων με τα δικά της ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, τις δικές της συμβάσεις, τους δικούς της τρόπους κ.λπ.
Η ομιλητική είχε θεωρηθεί λογοτεχνικό είδος που δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ιστορική πηγή καθώς δεν αναφέρεται στη σύγχρονή της πραγματικότητα. Ωστόσο, πρόσφατα η επιστημονική έρευνα έδειξε ότι, παρόλο που οι ομιλητές της μεσοβυζαντινής περιόδου αποφεύγουν να αναφερθούν άμεσα στη λατρεία των εικόνων –το κυρίαρχο θέμα της ημέρας-, αναφέρονται έμμεσα μέσω ενός μετωνυμικού λόγου, ο οποίος εκδηλώνεται στην επιλογή του θέματος, τη χρήση λέξεων και εικόνων καθώς και στον συναισθηματικό τόνο, με ιδιαίτερη έμφαση στο σώμα και τις αισθήσεις.
Οι ομιλίες συνδυάζουν δυο διαφορετικές αντιλήψεις χρόνου: η πρώτη αντανακλά το αιώνιο παρόν του Θεού, όπου το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον δεν χωρίζονται αλλά συνυπάρχουν στον χρόνο του Θεού, και η δεύτερη δηλώνει τη γραμμική αντίληψη του χρόνου που χαρακτηρίζει την ανθρώπινη κατανόησή του. Στο πλαίσιο της Θείας Λειτουργίας οι ομιλίες αντιπροσωπεύουν το σημείο όπου αυτές οι δύο αντιλήψεις συναντιούνται και εμπλουτίζουν η μια την άλλη, σημείο ένωσης ανάμεσα στη δημιουργία και τον Δημιουργό.
Από το ομιλητικό corpus της μεσοβυζαντινής περιόδου το παρόν άρθρο χρησιμοποιεί παραδείγματα Ομιλιών του Πατριάρχη Γερμανού Α’, του Ανδρέα Κρήτης και του Ιωάννη Δαμασκηνού. Στις ομιλίες αυτές οι αναφορές στο αιώνιο παρόν συνδυάζονται με αναφορές στη σύγχρονη θεολογική διαμάχη της Εικονομαχίας. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στο πρόσωπο της Θεοτόκου, που συμβολίζει τη σάρκωση. Μοναδική θέση αποδίδεται στην Παρθένο ως προστάτιδα τόσο των χριστιανών όσο και της αυτοκρατορικής πόλης του Βυζαντίου, αλλά και ως προστάτιδα της λατρείας των εικόνων, η οποία από τον 9ο αιώνα και εξής έμελλε να γίνει αναπόσπαστο στοιχείο της Ορθοδοξίας. Με τον ίδιο τρόπο που ένα μυθιστόρημα ή ένα δοκίμιο, ανεξάρτητα από το θέμα του, φέρει τη σφραγίδα της εποχής στην οποία γράφηκε, οι ομιλίες αποκαλύπτουν την έγνοια των Βυζαντινών με την άχρονη πραγματικότητα του Θεού αλλά και με σύγχρονα θεολογικά θέματα, όπως η Εικονομαχία.
