Οι προσωπικές αφηγήσεις πρώην μεταλλωρύχων της Σερίφου και οι μαρτυρίες των οικογενειών τους διασώζονται μέσα από το πρόγραμμα «Η ζωντανή ιστορία των μεταλλείων Σερίφου», που υλοποίησε η Εταιρία Φίλων Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Περιβάλλοντος «Η Σέριφος», με τη χρηματοδότηση του Cycladic Identity του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης.
Άνθρωποι που εργάστηκαν στις στοές από την παιδική ή την εφηβική τους ηλικία, βίωσαν τις σκληρές συνθήκες εργασίας και αντιμετώπισαν καθημερινά τον κίνδυνο, αφηγούνται τις εμπειρίες τους, φωτίζοντας άγνωστες πτυχές της μεταλλευτικής ιστορίας του νησιού.
Στόχος του προγράμματος είναι η καταγραφή, η διατήρηση και η ανάδειξη αυτών των μαρτυριών, σε συνδυασμό με ιστορικό και ιδιωτικό αρχειακό υλικό, ώστε να διασωθεί ένα σημαντικό κομμάτι της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της Σερίφου.
Ένα ψηφιακό αρχείο μνήμης
Στο πλαίσιο του προγράμματος δημιουργήθηκε ψηφιακό αρχείο με σπάνια ιστορικά τεκμήρια, φωτογραφίες και προφορικές μαρτυρίες, το οποίο θα εμπλουτίζεται διαρκώς.
Το υλικό περιλαμβάνει 11 βίντεο, από τα οποία δέκα καταγράφουν ατομικές μαρτυρίες μεταλλωρύχων και απογόνων τους και ένα συγκεντρώνει τους μεταλλωρύχους σε κοινή αφήγηση.
Δημιουργήθηκε επίσης έντυπο και ψηφιακό λεύκωμα με 250 φωτογραφίες, σπάνια έγγραφα και δημοσιεύματα της εποχής. Παράλληλα, τοποθετήθηκαν κωδικοί QR σε ιστορικά σημεία των μεταλλείων, οι οποίοι παραπέμπουν στις αντίστοιχες προφορικές μαρτυρίες.
Το υλικό είναι διαθέσιμο στις ιστοσελίδες της Εταιρίας Φίλων Σερίφου (www.serifosfriends.gr) και του Cycladic Identity (www.cycladicidentity.gr).
Από την αρχαιότητα έως την απεργία του 1916
Η εξορυκτική δραστηριότητα στη Σέριφο ανάγεται στην 3η χιλιετία π.Χ., ενώ τον 6ο αιώνα π.Χ. το νησί γνώρισε περίοδο ιδιαίτερης ακμής. Η μεταλλευτική δραστηριότητα συνεχίστηκε κατά τη ρωμαϊκή, την ενετική και τη νεότερη εποχή, μέχρι το οριστικό κλείσιμο των μεταλλείων το 1963.
Ξεχωριστή θέση στην ιστορία τους κατέχει η μεγάλη απεργία των μεταλλωρύχων το 1916, γεγονός-ορόσημο για τους εργατικούς αγώνες στην Ελλάδα, που ανέδειξε τις ιδιαίτερα σκληρές συνθήκες εργασίας και συνδέθηκε με τη διεκδίκηση του οκταώρου.
Τα εγκαταλελειμμένα μεταλλευτικά κτίσματα, οι στοές, οι σιδηροτροχιές και οι υπόλοιπες εγκαταστάσεις, κυρίως στο νοτιοδυτικό τμήμα του νησιού, αποτελούν σήμερα σημαντικά τεκμήρια της βιομηχανικής κληρονομιάς της Σερίφου.
Παρουσίαση του προγράμματος στη Σέριφο
Το πρόγραμμα παρουσιάστηκε στους κατοίκους του νησιού σε εκδήλωση που περιλάμβανε συζήτηση στρογγυλής τραπέζης με τη συμμετοχή των ίδιων των μεταλλωρύχων, καθώς και ξενάγηση στους χώρους των μεταλλείων στο Μέγα Λιβάδι.
Κατά την ξενάγηση παρουσιάστηκαν η ιστορία των εγκαταστάσεων, η σημερινή τους κατάσταση και οι προσπάθειες προστασίας και ανάδειξής τους.
Η πρωτοβουλία Cycladic Identity
Το Cycladic Identity αποτελεί πρωτοβουλία του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης για την προστασία της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς των Κυκλάδων. Δραστηριοποιείται σε τρεις βασικούς τομείς: τον Πολιτισμό, τη Βιοποικιλότητα και την Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της πρωτοβουλίας, έχουν υποστηριχθεί μέχρι σήμερα 26 προγράμματα σε 15 νησιά των Κυκλάδων, ενώ αναμένεται η ανακοίνωση δέκα ακόμη προγραμμάτων.
