«Διαιρεμένο παρελθόν»: Αρχαιολογία σε σκοτεινούς καιρούς

Αρχαιότητες, αρχειακά τεκμήρια και φωτογραφίες αφηγούνται την ιστορία των σχέσεων του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Αθηνών στην έκθεση «Διαιρεμένο παρελθόν. Ελληνογερμανικές σχέσεις σε σκοτεινούς καιρούς», που θα παρουσιαστεί από τις 12 Οκτωβρίου 2026 έως τις 31 Ιανουαρίου 2027, στους χώρους των δύο φορέων.

Η ημερομηνία των εγκαινίων συμπίπτει με την επέτειο της απελευθέρωσης της Αθήνας από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής, στις 12 Οκτωβρίου 1944. Η έκθεση συνδέεται επίσης με το διεθνές συνέδριο «Archaeology and Occupation. Greece 1941–1944», το οποίο θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα από τις 15 έως τις 17 Οκτωβρίου 2026.

Καρπός της συνεργασίας των δύο οργανισμών, η έκθεση παρουσιάζει τα προκαταρκτικά αποτελέσματα του ερευνητικού προγράμματος «Διχασμένο παρελθόν – η κατάσχεση του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Αθηνών το 1944 και το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο», που υλοποιείται την περίοδο 2024–2026. Παράλληλα, επιδιώκει να αναδείξει τις σχέσεις τους σε δύσκολες ιστορικές περιόδους και να ενισχύσει τη συνεργασία μέσα από κοινά ερευνητικά προγράμματα.

Η αφήγηση εκτείνεται από τον 19ο αιώνα έως σήμερα, με έμφαση στα χρόνια πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και στην Κατοχή. Κομβικό γεγονός αποτελεί η κατάσχεση του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Αθηνών το 1944, αμέσως μετά την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων από την πόλη.

Δύο χώροι, μια κοινή αφήγηση

Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, επιλεγμένες αρχαιότητες πλαισιώνονται από εκτενές αρχειακό και φωτογραφικό υλικό. Οι ενότητες παρακολουθούν τη μακρά ιστορία των σχέσεων των δύο φορέων, την απόκρυψη των αρχαιοτήτων του Μουσείου το 1940–1941, τη λειτουργία του κατά την Κατοχή και τις αρχαιότητες που κατασχέθηκαν από το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο. Ένα χρονολόγιο και η παρουσίαση του σύγχρονου ερευνητικού προγράμματος συμπληρώνουν την αφήγηση.

Η έκθεση στεγάζεται σε αίθουσα του ορόφου του Μουσείου, όπου παλαιές ξύλινες προθήκες διαμορφώνουν το σκηνικό για την παρουσίαση των εκθεμάτων και των ιστορικών τεκμηρίων.

Στο Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αθηνών, η έκθεση εστιάζει στη δραστηριότητά του κατά την Κατοχή και στην ιστορία, τη συγκρότηση και την πορεία της συλλογής αρχαιοτήτων του, από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι σήμερα. Ιδιαίτερη θέση έχουν η μελέτη των οστράκων και τρεις επιμέρους μελέτες περιπτώσεων από την Αργολίδα και την Αττική.

Η παρουσίαση αναπτύσσεται στο φουαγιέ και στη βιβλιοθήκη, στους ίδιους χώρους όπου διαδραματίστηκαν τα γεγονότα που εξιστορούνται. Στις προθήκες εκτίθενται επιλεγμένα δείγματα από τη συλλογή οστράκων του Ινστιτούτου.

Τα αρχαία αντικείμενα λειτουργούν ως τεκμήρια μιας ιστορικής αφήγησης που αφορά τόσο τους δύο αρχαιολογικούς οργανισμούς όσο και τις σχέσεις Ελλάδας και Γερμανίας.