Δεκαπέντε αρχαιότητες που είχαν απομακρυνθεί παράνομα από την Ελλάδα επιστρέφουν στη χώρα από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν πέντε χάλκινα αντικείμενα πολεμικής εξάρτυσης από λαθρανασκαφή στο Αφρατί της Κρήτης, τα οποία επανενώνονται με ευρήματα που φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.

Η παράδοση των αρχαιοτήτων στην υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη πραγματοποιήθηκε σε ειδική τελετή στην Εισαγγελία του Μανχάταν. Με τον νέο επαναπατρισμό, ο αριθμός των ελληνικών αρχαιοτήτων που έχουν επιστρέψει από το 2022 με αποφάσεις της συγκεκριμένης Εισαγγελίας ανέρχεται σε 179.

Η επιστροφή τους είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας της Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Παράνομης Διακίνησης Αρχαιοτήτων (Antiquities Trafficking Unit) της Εισαγγελίας του Μανχάταν με τις ελληνικές αρχές και τη Διεύθυνση Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών του Υπουργείου Πολιτισμού.

Ευρήματα από τη λαθρανασκαφή του 1964

Ιδιαίτερη σημασία έχει ο επαναπατρισμός δύο χάλκινων κρανών και τριών χάλκινων μιτρών με έκτυπη διακόσμηση, που χρονολογούνται στον ύστερο 7ο αιώνα π.Χ. Τα αντικείμενα συνδέονται τεκμηριωμένα με την ευρείας κλίμακας λαθρανασκαφή που πραγματοποιήθηκε το 1964 στο Αφρατί Βιάννου Ηρακλείου.

Για την τεκμηρίωση της προέλευσης και της παράνομης διακίνησής τους, η αρμόδια Διεύθυνση του Υπουργείου Πολιτισμού αξιοποίησε αρχαιολογικές και ιστορικές δημοσιεύσεις, αρχειακό υλικό, υπηρεσιακά έγγραφα και τηλεγραφήματα προς τις αστυνομικές αρχές, καθώς και στοιχεία από κατασχέσεις αρχαιοτήτων στην ίδια περιοχή.

Ευρήματα από την ίδια λαθρανασκαφή είχαν κατασχεθεί από τις ελληνικές αρχές και φυλάσσονται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου. Η επιστροφή των πέντε αντικειμένων επιτρέπει πλέον την επανένωση ενός σημαντικού αρχαιολογικού συνόλου.

Από την προϊστορία έως τους ρωμαϊκούς χρόνους

Οι αρχαιότητες καλύπτουν ένα ευρύ χρονολογικό φάσμα, από την προϊστορική και την Πρώιμη Μυκηναϊκή περίοδο έως την Αρχαϊκή, την Κλασική και την Ελληνιστική εποχή, φτάνοντας έως την Πρώιμη Ρωμαϊκή περίοδο (1ος αι. μ.Χ.). Σε αυτές περιλαμβάνονται ένα κυκλαδικό μαρμάρινο γυναικείο ειδώλιο τύπου Σπεδού (2700–2600 π.Χ.), ένα μαρμάρινο πώμα πυξίδας (2700–2200 π.Χ.) και μία πήλινη ραμφόστομη πρόχους (1750–1700 π.Χ.).

Στην Αρχαϊκή περίοδο ανήκει ένα συμπαγές χάλκινο βραχιόλι με στικτή διακόσμηση, του 7ου–6ου αιώνα π.Χ., από την κατηγορία των λεγόμενων «μακεδονικών χαλκών». Στους κλασικούς χρόνους χρονολογούνται ένας μαρμάρινος κόχλος, γύρω στο 400 π.Χ., καθώς και ένας χάλκινος δίσκος κατόπτρου και ένα χάλκινο απορραντήριο, του 350–300 π.Χ.

Την Ελληνιστική περίοδο εκπροσωπεί ένα χρυσό περιδέραιο με περίαπτο σε σχήμα αμφορέα (125–120 π.Χ.). Στην περίοδο των Ιουλίων-Κλαυδίων (14–68 μ.Χ.) χρονολογείται ανδρική κεφαλή από παριανό μάρμαρο, καλυμμένη με toga (ένδυμα των Ρωμαίων), η οποία θεωρείται ότι απεικόνιζε τον Genius, την προσωποποίηση του πνεύματος του αυτοκράτορα.

Έρευνα, τεκμηρίωση και διεθνής συνεργασία

«Πίσω από κάθε επαναπατρισμό βρίσκεται μια συστηματική και επίμονη προσπάθεια έρευνας, επιστημονικής τεκμηρίωσης και διεθνούς συνεργασίας», ανέφερε η Λίνα Μενδώνη. Τόνισε ότι η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στον εντοπισμό, την τεκμηρίωση και την ανάκτηση των πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί παράνομα από τη χώρα.

Η υπουργός αναφέρθηκε επίσης στην επικείμενη ανανέωση του διμερούς Μνημονίου Πολιτιστικής Συνεργασίας Ελλάδας και ΗΠΑ, με στόχο την ενίσχυση της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς και της συνεργασίας των αρμόδιων αρχών, μέσω της ανταλλαγής τεχνογνωσίας και καλών πρακτικών.

Από την πλευρά του, ο επικεφαλής της Antiquities Trafficking Unit, αντιεισαγγελέας Matthew Bogdanos, χαρακτήρισε κάθε επιστροφή αρχαιότητας έναν εορτασμό της φιλίας και της κοινής προσπάθειας κατά της παράνομης διακίνησης.