Ολοκληρώθηκε για φέτος η συστηματική υποβρύχια ανασκαφή που διενεργεί η Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς στο ισπανικό ναυάγιο του 16ου αι. στη Ζάκυνθο, υπό τη διεύθυνση της προϊσταμένης της 2ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, αρχαιολόγου Κατερίνας Δελλαπόρτα.

Κατά τη φετινή περίοδο η ανασκαφή συνεχίστηκε προς το κεντρικό τμήμα, όπου είναι το μέγιστο πλάτος του πλοίου. Αποκαλύφθηκε η συνέχεια των νομέων στη δυτική και ανατολική πλευρά, της κόντρα-καρίνας (keelson), καθώς και τμήμα του υποφράγματος, δηλαδή του ενδιάμεσου καταστρώματος, κ.ά. Ο ξύλινος σκελετός του πλοίου διατηρείται σε σημαντικότατο βαθμό, επιτρέποντας τη μελέτη της μεταβατικής τεχνικής της ναυπηγικής του 15ου-16ου αι.

Το πλοίο χρονολογείται λίγο μετά τη ναυμαχία της Ναυπάκτου και είναι το μόνο ναυάγιο της ισπανικής θαλασσοκρατίας της εποχής του Φιλίππου Β’ –όπως μαρτυρούν τα ασημένια νομίσματα διαφόρων κοπών του Φιλίππου Β’ και τα αρχικά εγχάρακτης λαβής όπλου με σταυρό– που έχει εντοπιστεί στα ελληνικά χωρικά ύδατα.

Εκτός από τα ναυπηγικά δομικά στοιχεία του σκάφους (νομείς, διαδοκίδες, εσωτερικό πυθμένα κ.λπ.), τα υπόλοιπα ευρήματα ανήκουν στον εξοπλισμό του πλοίου (π.χ. μεταλλικά συσσωματώματα), στην καθημερινή ζωή των αξιωματικών (π.χ. χρηστική και λεπτή κεραμική, φαγεντιανή και μαγιόλικα, μεταλλικά μαγειρικά σκεύη και υπολείμματα τροφών). Κυρίαρχη παρουσία στο φορτίο έχουν τα διάσπαρτα στο βυθό φουντούκια που διατηρούνται σε άριστη κατάσταση.

Ο ξύλινος σκελετός του ναυαγίου της Ζακύνθου διατηρείται σε σημαντικό βαθμό γεγονός σπάνιο για το μεσογειακό οικοσύστημα.

Δεδομένου ότι η ανέλκυση, η συντήρηση και η έκθεση των ξύλινων ναυαγίων δεν είναι πάντοτε οικονομικά εφικτή, δίνεται διεθνώς έμφαση στην προστασία και διαχείριση των ναυαγίων in situ, αρχή κατοχυρωμένη από τη Σύμβαση της UNESCO για την Προστασία της Υποβρύχιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Έτσι για την προστασία του αρχαιολογικού χώρου το ναυάγιο καλύφθηκε με γωΰφασμα. Η συγκεκριμένη μέθοδος προστασίας in situ, που πρωτοεφαρμόστηκε στο ναυάγιο της Ζακύνθου από τα μέσα δεκαετίας του ’90 από τη συντηρήτρια Αν. Πούρνου, αποτελεί πλέον καθιερωμένη μέθοδο προστασίας ξυλίνων ναυαγίων στην επιστημονική βιβλιογραφία.

Τέλος στο ναυάγιο εφαρμόστηκε πιλοτικά μια δοκιμαστική μέθοδος για την τρισδιάστατη αποτύπωση του βυθού από τον καθηγητή Γ. Παπαθεοδώρου και την επίκουρη καθηγήτρια Μαρία Γεραγά του Εργαστηρίου Θαλάσσιας Γεωλογίας και Φυσικής Ωκεανογραφίας του Πανεπιστημίου Πατρών.

Η υποβρύχια ανασκαφή πραγματοποιήθηκε από τα μέσα Σεπτεμβρίου μέχρι τις 6 Οκτωβρίου 2014 με χρηματοδότηση του Οργανισμού Λιμένος Πειραιώς, την τεχνική υποστήριξη του ΥΕΝ – Λ/Χ Ζακύνθου και με τη συμβολή προσωπικού του Δήμου Πειραιώς και του Μουσείου Πειραιώς.

Στην ανασκαφή συμμετείχαν ο καταδυόμενος αρχαιολόγος της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων (ΕΕΑ) Δ. Ευαγγελιστής, η αρχαιολόγος της Διεύθυνσης Τεκμηρίωσης του ΥΠΠΟΑ Ελ. Πιπέλια, ο τοπογράφος μηχανικός του Δήμου Πειραιώς Αθ. Ψαρογιάννης, η συντηρήτρια αρχαιοτήτων του Μουσείου Πειραιώς Ευ. Αποστολακοπούλου, η καταδυόμενη εργαοτοτεχνίτρια της ΕΕΑ Αθ. Πατσούρου και ο φοιτητής αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Π. Τζοβάρας.