Γίνε μέλος
Αποστολή με email
Το email σας *
email φίλου *
CAPTCHA *
CAPTCHA Code *
Ανανέωση CAPTCHA
Μήνυμα
* υποχρεωτικά πεδία
Αποστολή
Community
   από vasiliki_karam Historian, BA History and Archaeology AUTh
Δείτε το προφίλ μου
Ένα ταφικό σήμα στη Βενετία: μαρτυρία και αφήγηση
Last update: 22/08/2018 22:28

 Μετά από πρόσφατη επίσκεψή μου στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Βενετίας εντυπωσιάστηκα -αν μη τι άλλο- από τις πλούσιες συλλογές του μουσείου που αφορούν τις ελληνικές αρχαιότητες. «Αγάλματα, επιγραφές και άλλα αντικείμενα του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού αποτέλεσαν δωρεά της οικογένειας Grimani προς την Δημοκρατία της Βενετίας κατά τον 16ο αι.» μας εξήγησε ένας από τους υπεύθυνους της συλλογής. Μάλιστα, επισήμανε ότι το μουσείο φιλοξενεί περίπου 200 αρχαία ελληνικά και ρωμαϊκά γλυπτά, τα οποία σήμερα κοσμούν την κεντρική σάλα.

Η προσοχή μου κατά κύριο λόγο παρέμεινε επικεντρωμένη στις αρχαίες ελληνικές επιγραφές και μια αίσθηση χαράς και δέους με συνεπήρε όταν συνειδητοποίησα το προνόμιο που είχα έναντι των άλλων περιηγητών του χώρου∙ την ικανότητα να διαβάζω και να αντιλαμβάνομαι τα «κρυμμένα» για τους υπόλοιπους επισκέπτες νοήματα των αρχαίων κειμένων. Επρόκειτο για τις λίθινες στήλες των επιγραφών που όλοι θαύμαζαν αλλα για τους περισσότερους παρέμεναν ένας γρίφος.

Ανάμεσα στο πλήθος των επιγραφών που δέσποζαν, επέλεξα να παρουσιάσω εκείνη, που παρά το περιορισμένο αριθμό λέξεών της, μαρτυρά όψεις και πτυχές του παρελθόντος λιγότερο γνωστές, αφηγείται τη δική της μοναδική ιστορία, προκαλεί αναστοχασμό και προβληματίζει. Η αναλυτική παρουσίαση της επιγραφής παρατίθεται ακολούθως.

Χρονολόγηση

Πρόκειται για μία επιτάφια επιγραφή (σημ.1)  που αποτελεί βάση γυναικείου επιτύμβιου αγάλματος. Χρονολογείται τη ρωμαϊκή εποχή (τέλη 2ου – αρχές 3ου αι. μ.Χ). Ωστόσο, το άγαλμα φέρει γνήσια ελληνική κεφαλή που χρονολογείται το 2ο αι. π.Χ. Βρέθηκε στην Ακρόπολη των Αθηνών, ενώ σήμερα φυλάσσεται στο αρχαιολογικό μουσείο της Βενετίας. Σημαντικοί χρονολογικοί δείκτες της επιγραφής και κατά συνέπεια του αγάλματος είναι τα γράμματα C και W που χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά τη ρωμαϊκή περίοδο.

Το κείμενο

Το περιεχόμενο του κειμένου της επιγραφής είναι το εξής: «πρὸς θεῶν σοι μηδὲν ἀκρωτηριάσῃς ἐνθάδ[ε].»Πρόκειται για μια συχνή περίπτωση επιτάφιας επιγραφής που περιέχει φράση για την προστασία του μνημείου ώστε να αποφευχθεί η περίπτωση βεβήλωσής του. Οι κατάρες ή οι απειλές έχουν στόχο την αποτροπή του ακρωτηριασμού του αγάλματος από οποιονδήποτε θελήσει να το καταστρέψει. Με τη φράση «πρὸς θεῶν» δηλώνεται εμφανώς ότι το άγαλμα βρίσκεται υπό την προστασία των θεών, οι οποίοι δεν θα διστάσουν να τιμωρήσουν οποιοδήποτε πιθανό παραβάτη της εντολής που φέρει η επιγραφή.

Βασικό μέλημα του αναθέτη του επιτάφιου μνημείου είναι η διατήρησή του όσο το δυνατό μεγαλύτερο χρονικό διάστημα στο μέλλον. Έτσι, ενώ προτάσσει την αναγγελία με σκοπό τη προστασία του αγάλματος, αμελεί να συμπεριλάβει στην επιγραφή στοιχεία για τον νεκρό (όνομα, επάγγελμα, καταγωγή κλπ), για τον ίδιο (τον αναθέτη) ή τη μεταξύ τους σχέση (σύζυγος, γονέας κλπ).

Η τοποθέτησή του σε δημόσιο χώρο ώστε να μπορεί να ιδωθεί και να αναγνωσθεί από τους διαβάτες-περαστικούς του τόπου θα πρέπει να ήταν ο αρχικός προορισμός του συγκεκριμένου γλυπτού. Έτσι, δικαιολογείται η εύρεσή του στην Ακρόπολη της Αθήνας, η οποία κατείχε κυρίαρχη θέση στα πολιτικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δρώμενα της ζωής των Αθηναίων πολιτών (σημ.2). 

Καταληκτικά, όπως όλες, έτσι και η συγκεκριμένη επιτάφια επιγραφή αποτελεί μια άμεση μαρτυρία που εξηγεί και περιγράφει τα τελετουργικά ταφικά έθιμα και ταυτόχρονα βοηθάει στην κατανόηση της δόμησης της κοινωνίας που συμμετείχε σε αυτά. Η αξία τους για την μελέτη της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας είναι τεράστια, διότι δεν αποτελούν μονάχα ένα μέσο αυτοπαρουσίασης του νεκρού, αλλά και ένα μέσο παρουσίασης των κανόνων, των ιδεολογιών και των αντιλήψεων που έπρεπε να διέπουν την αρχαία ελληνική/ρωμαϊκή κοινωνία (σημ.3). 

 

 

[1] IG II2 13228

[2] Lamentani 1991, 177-181

[3] Werner 2012, 491-501



ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ


 

-Επιγραφικές συλλογές

IG                         Inscriptiones Graecae


-Βιβλιογραφία

Limentani 1991

Ida Calabi Limentani, Epigrafia Latina, Bologna 1991.

 

Οικονομάκη 2015

Νίκη Οικονομάκη, Γιάννης  Ζ.Τζιφόπουλος, Εισαγωγή στην Ελληνική Επιγραφική. Από τον 8ο αι. π.Χ. ως την Ύστερη Αρχαιότητα, Θεσσαλονίκη 2015.

 

Werner 2012

Werner Riess, Rari exempli femina: Female Virtues on Roman Funerary Inscriptions, στο A Companion to Women in the Ancient World. Edited by Sharon L. James and Sheila Dillon, Oxford 2012,  491-501.

 

-Ηλεκτρονικές Διευθύνσεις

PHI

       Packard Humanities Institute, https://epigraphy.packhum.org/

 

Europeana Eagle Project: Ένα εγχείρημα ανάδειξης επιγραφών
Last update: 15/08/2018 13:08

Οι επιγραφές αποτελούν άμεσες γραπτές μαρτυρίες της ιστορίας, περιέχουν λεπτομέριες και συμβάλλουν στην αποκατάσταση του ιστορικού πλαισίου της εκάστοτε εποχής. Ο 19ος αιώνας ήταν αυτός που σηματοδότησε την έναρξη μιας περιόδου συστηματικής μελέτης και ταξινόμησής τους σε επιγραφικά corpora, τα οποία αποτελούν ένα σημαντικό εργαλείο για τον ιστορικό ερευνητή. Με το πέρασμα στην ψηφιακή εποχή παρουσιάστηκε η ανάγκη ψηφιοποίησης του επιγραφικού υλικού. Φορείς, Ινστιτούτα και Πανεπιστήμια σε όλο τον κόσμο αναλαμβάνουν την εκκίνηση προγραμμάτων με στόχο την ψηφιοποίηση επιγραφών σε βάσεις δεδομένων, ώστε να είναι άμεσα προσβάσιμες σε ένα ευρύ κοινό. Ωστόσο, κατά κύριο λόγο, τα όλα τα προγράμματα ψηφιοποίησης απευθύνονται σε ένα εξειδικευμένο επιστημονικό ακροατήριο, γεγονός που γρήγορα αναδεικνύει την ανάγκη δημιουργίας προγραμμάτων που περιλαμβάνουν τη συμμετοχή και τη πρόσβαση και του «απλού» κοινού στις επιγραφές, οι οποίες αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. 

Το Europeana Eagle Project έχει καινοτομήσει στο έπακρο όσον αφορά το παραπάνω πρόβλημα, καθώς απευθύνεται σε κάθε είδους κοινό. Με μια σειρά από ψηφιακά εργαλεία που χρησιμοποιεί, πρωτότυπα και εναλλακτικά, φαίνεται να πληροί τις προϋποθέσεις ενός ολοκληρωμένου εγχειρήματος ανάδειξης επιγραφών.

Τι είναι το Eagle project;

Το Europeana Eagle Project είναι αποτέλεσμα συνεργασίας της Ιταλίας με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το πρόγραμμα ξεκίνησε το 2013 και ολοκληρώθηκε το 2016. Διαθέτει μία ψηφιακή συλλογή (Inscriptions Search Engine) με περισσότερες από 1,5 εκατ. επιγραφές από ευρωπαϊκά και άλλα μουσεία και συλλογές (άνω των 25 χωρών). Όλες οι επιγραφές είναι διαθέσιμες στην βάση δεδομένων με απλή ή σύνθετη αναζήτηση με όλες τις βασικές πληροφορίες τους (περιοχή, χρονολογία κλπ).

Η ψηφιακή συλλογή εμπλουτίζεται με ορισμένα ψηφιακά εργαλεία που διευκολύνουν την περιήγηση του χρήστη:

  • Vocabularies: λεξικά με θεματικό περιεχόμενο και ευκαμψία στην αναζήτηση λέξεων. Συγκεκριμένα, τα Eagle Vocabularies αφορούν τα εξής πεδία: υλικό, τεχνικές γραφής, είδος επιγραφής, αντικείμενο, διακόσμηση, χρονολόγηση, κατάσταση διατήρησης.
  • Transilation: Δίνει την δυνατότητα στους χρήστες να μεταφράσουν μια επιγραφή σε οποιαδήποτε γλώσσα επιθυμούν. Στόχος είναι η δημιουργία μιας πολυ-γλωσσικής συλλογής εκατομμυρίων ψηφιοποιημένων επιγραφών.
  • Bibliography: λίστα με διαδικτυακές βάσεις δεδομένων που συνεργάζονται με το Eagle project, όπως οι Epigraphic Database Bari, Epigraphic Database Heidelberg, Hispanica Epigraphica Online και άλλες.
Ωστόσο, δεν περιορίζεται στην ύπαρξη μιας ψηφιακής επιγραφικής συλλογής. Προκειμένου να μεγιστοποιήσει τον αριθμό των ομάδων κοινού στις οποίες απευθύνεται χρησιμοποιεί τα εξής ψηφιακά εργαλεία:
 
  • Eagle mobile app: εφαρμογή που παρέχει τη δυνατότητα πρόσβασης σε πληροφορίες (πχ. μιας επιγραφής που εκτείθεται σε κάποιο χώρο αρχαιολογικού ενδιαφέροντος) με μια απλή φωτογραφική λήψη από το κινητό.
  • Epigraphy Virtual Exhibition: τρισδιάστατες εικονικές εκθέσεις των συλλογών του Eagle. Μέχρι στιγμής προσφέρεται η έκθεση με θέμα «Signs of Life», μέσα από δύο ολοκληρωμένα εγχειρήματα, το Website Version και το Virtual Museum. Στο πρώτο, κάθε έκθεση («room») περιλαμβάνει εκτός από επιγραφικό υλικό, εικόνες, σχολιασμό και παραπομπές σε άλλες ηλεκτρονικές διευθύνσεις, οι οποίες διαθέτουν περιεχόμενο σχετικό με τη συγκεκριμένη θεματική. Το δεύτερο είναι μια εικονική περιήγηση σε ένα μουσείο που διαθέτει τις ίδιες θεματικές εκθέσεις («rooms») σε ψηφιακά δωμάτια. Έτσι, ο χρήστης μπορεί να περιηγηθεί στην έκθεση καθώς μετακινείται μέσα στο ψηφιακό ιστοχώρο. 
  • Storytelling Platform: διαδικτυακή πλατφόρμα που στοχεύει στην αφήγηση μικρών ιστοριών που απορρέουν από τη μελέτη μιας επιγραφής. Με τον τρόπο αυτό αναδεικνύονται θεματικές και αντικείμενα αθέατα έως τώρα. Ο σχεδιασμός των ιστοριών μπορεί να περιλαμβάνει εκτός από την αφήγηση, εικόνες και βίντεο (από δημοφιλείς ιστοτόπους όπως το Yutube και το Εuropeana), αποσπάσματα από αρχαία κείμενα, χάρτες αρχαίων πόλεων και τοποθεσιών κ.α. Συχνά, οι χρήστες επιλέγουν να εντάξουν στην αφήγηση της ιστορίας τους ένα φανταστικό διάλογο ανάμεσα στις προσωπικότητες που περιέχονται στην επιγραφή, προκειμένου το κείμενό τους να αποκτήσει παραστατικότητα και γλαφυρότητα. Ουσιαστικά, δίνεται έμφαση στα πρόσωπα και όχι στη μορφολογία των γραμμάτων ή στις τεχνικές εγχάραξης.
Η συγκεκριμένη εφαρμογή αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για τη διάδοση πληροφοριών σχετικά με τα μνημεία και τις επιγραφές του Eagle, καθώς και τη μελέτη ανεξερεύνητων θεματικών του παρελθόντος. Επιπλέον, μπορεί να χρησιμοποιηθεί από ένα μουσείο στα πλαίσια μιας περιοδικής έκθεσης, προκειμένου αυτή να διαφημιστεί. Έτσι, μπορεί να λειτουργήσει ως διαφημιστικό εργαλείο ενός μουσείου ή αρχαιολογικού χώρου, ειδικά εφόσον ο χώρος προβάλλεται σε κάποιο βίντεο.
Ο αναγνώστης μιας ιστορίας έρχεται σε επαφή με την αρχαία ελληνική και λατινική γλώσσα με ένα περισσότερο ευχάριστο και διασκεδαστικό τρόπο. Ακόμη, το Storytelling Platform αποτελεί δυνητικά ένα διαδικτυακό περιβάλλον, από το οποίο μπορούν να προκύψουν νέα ερευνητικά θέματα και ιδέες για νέες επιστημονικές μελέτες.
 
Το Eagle καλεί ειδικούς και ερασιτέχνες που ενδιαφέρονται για την ανάδειξη των επιγραφών και της πολιτιστικής κληρονομιάς να αποδεσμεύσουν τη δημιουργικότητα και τις γνώσεις τους μέσω της χρήσης αυτού του εργαλείου.
 
 
Ο ιστότοπος: https://www.eagle-network.eu/ 
 
Η ψηφιακή συλλογή επιγραφών: https://www.eagle-network.eu/resources/search-inscriptions/






Δημοφιλή Blogs
Αποτρίχωση ή πώς να μη μοιάζουμε με τα ζώα
από Anna Archaeologist
Η μόδα είναι η τάση που έχει ο άνθρωπος να επεμβαίνει στη φύση. Ωστόσο, η τριχοφυΐα έχει λόγο ύπαρξης.
Ιερό του Διονύσου στα Ύρια της Νάξου
από EviKapa Αρχαιολόγος, MS · Διοίκηση Πολιτισμικών Μονάδων
Ιερό του Διονύσου στα Ύρια της Νάξου-Αύγουστος 2009
Αρχείο Blog
2018