Το 2006 το Φινλανδικό Ινστιτούτο Αθηνών άρχισε να ερευνά την περιοχή κοντά στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, στις Αραχαμίτες Αρκαδίας, με τη συστηματική ανασκαφή να ακολουθεί από το 2010 και έπειτα.

Κατά τη διάρκεια της ανασκαφής εντοπίστηκε μικρό ιερό, που χρονολογείται από τα μέσα του 6ου αιώνα μέχρι τα τέλη του 1ου αιώνα π.Χ. Επίσης, ήρθε στο φως παραλληλόγραμμο κτίριο της ύστερης ελληνιστικής περιόδου, που φαίνεται ότι ανήκε στο ιερό. Το κτίριο αυτό κατασκευάστηκε στο πρώτο μισό του 2ου αιώνα π.Χ. και καταστράφηκε κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 1ου αιώνα π.Χ.

Οι πιο πρόσφατες έρευνες του Ινστιτούτου επικεντρώθηκαν στο παραλληλόγραμμο κτίριο, προκειμένου να αποσαφηνιστεί η λειτουργία του. Παρόλο που δεν έχουν εντοπιστεί μέχρι σήμερα πλήρως τα όρια του κτιρίου, οι αρχαιολόγοι έχουν συμπεράνει ότι είχε μέγεθος 45Χ11 μέτρα. Τα περισσότερα δωμάτια ήταν διαταγμένα σε δύο σειρές που χωρίζονταν από έναν τοίχο με κατεύθυνση από τα ανατολικά προς τα δυτικά. Εξαίρεση αποτελεί μόνο το δωμάτιο 3 που καταλαμβάνει το δυτικό όριο του οικοδομήματος. Μέχρι σήμερα έχουν ερευνηθεί επτά δωμάτια στο κτίριο.

Τα δωμάτια 1 και 4 συνδέονταν με λουτρικές δραστηριότητες. Το δωμάτιο 1 είναι κυκλικού σχήματος και το πάτωμά του είναι καλυμμένο με κεραμικά πλακίδια. Το νερό απομακρύνεται από το δωμάτιο με σωλήνες νερού προς τα δυτικά, διαμέσου του δωματίου 3. Στα ανατολικά του κυκλικού δωματίου υπάρχει μία κόγχη, που είναι σαφώς διαχωρισμένη από αυτό με κράσπεδο από τερακότα. Στο δωμάτιο 4 αποκαλύφθηκε ένας κλίβανος σε σχήμα σήραγγας για να ζεσταίνει το νερό, που λήγει απότομα κοντά στην κόγχη, όπου πρέπει να τοποθετούνταν τα θεμέλια του άξονα της καμινάδας.

Το δωμάτιο 2 είναι ορθογώνιο και η πρόσβαση γίνεται από τα ανατολικά. Από το δωμάτιο 2 υπήρχε πρόσβαση προς το κυκλικό δωμάτιο, αλλά και ανατροφοδοτούνταν ο φούρνος. Επίσης, στο δωμάτιο 2 εντοπίστηκε ένας παλαιότερος τοίχος παράλληλος με τον τοίχο που χωρίζει το δωμάτιο 2 από το δωμάτιο 3. Στα δυτικά του παλαιότερου τοίχου στο δωμάτιο 2 υπάρχει ένα χαμηλότερο επίπεδο του δαπέδου και φαίνεται να συνεχίζει κάτω από τους τοίχους που χωρίζουν το δωμάτιο 2 από το δωμάτιο 3. Τα ευρήματα από αυτό το επίπεδο του δαπέδου χρονολογούνται από το τέλος του 4ου μέχρι τις αρχές του 3ου αιώνα π.Χ. Εξάλλου, περαιτέρω ανασκαφή στο δωμάτιο 4 αποκάλυψε σε χαμηλότερο επίπεδο αγγεία χρονολογημένα στον 3ο αιώνα π.Χ. Όλα τα παραπάνω ευρήματα οδήγησαν τους ερευνητές στο συμπέρασμα ότι το κτίριο είχε χτιστεί επάνω σε ένα παλαιότερο οικοδόμημα του δεύτερου μισού του 4ου αιώνα π.Χ., με παρόμοια λειτουργία.

Κατά τη διάρκεια των ανασκαφών παρατηρήθηκε, επίσης, ότι τμήμα των κεραμιδιών της οροφής του κτιρίου έφεραν δύο διαφορετικές επιγραφές. Η πρώτη αναφέρει ότι ανήκει στην Αρτέμιδα Λυκοάτιδα. Η δεύτερη φέρει την επιγραφή «Δέσποινας ΑΚ».

Η Άρτεμις αναφέρεται μόνο μία φορά με το επίθετο Λυκοάτιδα, στο ιερό της στη μικρή πόλη Λυκόα, γνωστή από την περιγραφή του Παυσανία κατά τη διαδρομή του από τη Μεγαλόπολη μέχρι την κοιλάδα και το βουνό Μαίναλο. Οι παραπάνω επιγραφές που εντοπίστηκαν στο παραλληλόγραμμο οικοδόμημα αποδεικνύουν ότι η πόλη Λυκόα τοποθετούνταν στη θέση «Αγία Παρασκευή». Το γεγονός αυτό ανασυνθέτει και μέρος της αρκαδικής τοπογραφίας, καθώς καταδεικνύει ότι η κοιλάδα των Αραχαμιτών ταυτίζεται με την κοιλάδα του Μαίναλου και το όρος Άγιος Ηλίας είναι το αρχαίο βουνό Μαίναλος. Κατά συνέπεια και το μικρό ιερό που έχει εντοπιστεί από τις ανασκαφές του Φινλανδικού Ινστιτούτου Αθηνών ήταν αφιερωμένο στην Αρτέμιδα Λυκοάτιδα.

Πρέπει, εξάλλου, να σημειωθεί ότι από τα ευρήματα δεν είναι ξεκάθαρη η εικόνα της χρήσης του παραλληλόγραμμου κτιρίου, ωστόσο οι επιγραφές στα κεραμίδια της οροφής και ένα πλήθος θραυσμάτων ειδωλίων καταδεικνύουν ότι το κτίριο συνδεόταν με το ιερό.

Η 27η ετήσια συνάντηση για την παρουσίαση του έργου του Φινλανδικού Ινστιτούτου Αθηνών θα πραγματοποιηθεί σήμερα, στις 7 μ.μ., στην Ιταλική Αρχαιολογική Σχολή, στην Αθήνα.

Τις δραστηριότητες του Ινστιτούτου θα παρουσιάσει ο διευθυντής, Μάρτι Λέιβο, ενώ θα ακολουθήσει διάλεξη του καθηγητή του Πανεπιστημίου του Ελσίνκι, Ρίστο Πέκα Πένανεν με θέμα «Οθωμανική λαϊκή μουσική στην Ελλάδα».

Η πολύπαθη από τον Σαντάμ Χουσείν αλλά και από τους Αμερικανούς πρωτεύουσα του Χαμουραμπί και του Ναβουχοδονόσορα δέχεται ένα ακόμη ισχυρό πλήγμα, τη στιγμή μάλιστα που Ιρακινοί αξιωματούχοι ετοιμάζονται να την προτείνουν για Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.

Σύμφωνα με τον Qais Rashid, επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς (Supreme Board of Antiquities and Heritage) του Ιράκ, το υπουργείο Πετρελαίου διενέργησε εκσκαφή για να επεκτείνει έναν αγωγό που εκτείνεται περίπου 1,5 χλμ. , έτσι ώστε να μεταφέρονται πετρελαϊκά αποθέματα δια μέσου του αρχαιολογικού χώρου. Ο αγωγός εγκαινιάστηκε τον περασμένο Μάρτιο. Και σύμφωνα με την Mariam Omran, επικεφαλής του αρχαιολογικού τμήματος της περιφέρειας Μπαμπίλ, όπου ανήκει ο χώρος, μεγάλο ποσοστό της θέσης είναι ανεξερεύνητο και, ενώ δεν ανιχνεύτηκε καμία καταστροφή, ο αντίκτυπος του έργου στο υπέδαφος και σε ό,τι υπάρχει εκεί είναι άγνωστος. Αντίθετα, εκπρόσωπος του υπουργείου Πετρελαίου αναφέρει ότι το έργο διάνοιξης του αγωγού πραγματοποιήθηκε εκατοντάδες μέτρα από τις αρχαιολογικές θέσεις. O Rashid όμως φαίνεται να τον διαψεύδει, δηλώνοντας ότι ο αγωγός διασχίζει τον χώρο με κατεύθυνση Βορρά – Νότου, σε βάθος 2 μ.

Η αλήθεια είναι ότι, παρά τη σημασία που έχουν οι αρχαιότητες του Ιράκ για τον παγκόσμιο πολιτισμό, η πρώτη πηγή εσόδων της χώρας είναι το πετρέλαιο. Το γεγονός αυτό, μαζί με τη φθορά που έχουν υποστεί οι αρχαιότητες στο πέρασμα των αιώνων  - μέχρι και πέρυσι  - απομακρύνει παραδόξως την πιθανότητα να κηρυχθεί η Βαβυλώνα προστατευόμενος αρχαιολογικός χώρος από την UNESCO!

Μέχρι σήμερα το Ιράκ έχει κάνει τρεις εισηγήσεις για την συμπερίληψη της θέσης στον περίφημο κατάλογο με τα προστατευόμενα μνημεία, όλες επί Σαντάμ. Η άρνηση της Unesco,  και στις τρεις περιπτώσεις αιτιολογήθηκε ως απότοκος της κακοδιαχείρισης της θέσης από τους Ιρακινούς. Kατά τον Rashid όμως, ακόμη και σήμερα  ο διεθνής οργανισμός διατείνεται  ότι και το παρόν καθεστώς δεν σέβεται τις αρχαιότητες. Η ίδια η UΝΕSCO αναμένεται να δώσει επίσημη απάντηση για το θέμα του αγωγού. Φαίνεται όμως ότι η αρχαία Βαβυλώνα δεν θα βρει, τουλάχιστον σύντομα, τη θέση που της αξίζει ανάμεσα στα μνημεία του κόσμου.

Πρόγραμμα Εκδηλώσεων

Παρασκευή 18 Μαΐου 2012

8.00-18.00 (Είσοδος ελεύθερη για το κοινό)

Ξεναγήσεις: Ξεναγήσεις για το κοινό στην έκθεση του Αρχαιολογικού Μουσείου της Καρδίτσας θα γίνουν από τους αρχαιολόγους της ΛΔ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων έως τις 15.00. Οι ξεναγήσεις θα πραγματοποιηθούν σε ομάδες των 20 ατόμων ανά 40 λεπτά).

Εκπαιδευτικά προγράμματα: Θα υλοποιηθούν τρία εκπαιδευτικά προγράμματα, τα οποία θα απασχολήσουν σχολικές ομάδες από διαφορετικά σχολεία:

9.30: «Αρχή του κόσμου πράσινη» (για παιδιά Γ΄ και Δ΄ τάξης Δημοτικού, έως 25 παιδιά). Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στην αίθουσα εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Το πρόγραμμα διοργανώνει η ΝΟΥΤΟΠΙΑ (Σύλλογος για την αισθητική και συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών). Υπεύθυνες προγράμματος: Λίνα Μουσιώνη (Δρ αρχαιολόγος-λαογράφος), Αγγελική Βαφειαδάκη (ιστορικός-λαογράφος). Οι συμμετέχοντες παρακολουθούν μια ειδικά σχεδιασμένη εκπαιδευτική προβολή για τη διαχρονική αξία και τους συμβολισμούς του Δέντρου. Από τον Αδάμ και την Εύα, τον Ηρακλή και τα Μήλα των Εσπερίδων, τα ιερά και διάσημα δένδρα του κόσμου… στα καμένα και αποψιλωμένα δάση του πλανήτη. Συζητούν με τους εμψυχωτές του προγράμματος για την αξία και την αναγκαιότητα της ανακύκλωσης και ανακυκλώνουν χαρτί στο εργαστήρι ανακύκλωσης «Φτιάχνουμε χαρτί!».

10.30: «Η φωτιά τσαφ και άναψε;» (κήπος Μουσείου, έως 30 παιδιά). Υπεύθυνος προγράμματος: Δρ Γιάννης Μάνος (αρχαιολόγος ΛΔ΄ ΕΠΚΑ). Η φωτιά είναι ο καλύτερος φίλος, αλλά και ο χειρότερος εχθρός του ανθρώπου. Από τα προϊστορικά χρόνια βρήκε διάφορες τεχνικές και χρησιμοποίησε όλα τα διαθέσιμα υλικά για να τη θέσει στην υπηρεσία του. Στο πρόγραμμα θα παρουσιασθεί η μέθοδος της κρούσης, της τριβής και της συμπίεσης.

12.30: «Ταξιδεύοντας με βαγόνι σ’ ένα ιερό άλσος» (κήπος Μουσείου, έως 30 παιδιά). Υπεύθυνος προγράμματος: Χρήστος Καραγιάννης (αρχαιολόγος). Η λατρεία της Ιτωνίας Αθηνάς στην περιοχή της Θεσσαλίας επισημοποιήθηκε με την ίδρυση του Ομοσπονδιακού Ιερού της στη Φίλια Καρδίτσας. Το ταξίδι στην αρχαιότητα δίνει πληροφορίες στους μαθητές για τη λατρεία της θεάς σε ιερό άλσος, δίπλα στον ποταμό Κουράλιο. Γίνεται γνωστή η σπουδαιότητα και η χρονική διάρκεια του Πανθεσσαλικού Ιερού στη Φίλια, που ξεπερνά τα 1700 έτη και εξετάζονται τα ιερά και οι ναοί στην υπόλοιπη αρχαία Ελλάδα.

(Για τη συμμετοχή των σχολικών μονάδων στα προγράμματα θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας, σύμφωνα με το χρόνο επικοινωνίας με το Μουσείο)

19.00-19.20: Συναυλία του Μουσικού Σχολείου Καρδίτσας (αίθουσα διαλέξεων). Το Σύνολο Σμυρναίικης Μουσικής του Μουσικού Σχολείου Καρδίτσας θα παρουσιάσει οργανικούς σκοπούς και τραγούδια από την ευρύτερη περιοχή της Μικράς Ασίας και του Ανατολικού Αιγαίου.

Σάββατο 19 Μαΐου 2012

8.00-15.00 (Είσοδος ελεύθερη για το κοινό)

Μικρή ημερίδα: «Το Μουσείο σε έναν κόσμο που αλλάζει. Νέες προκλήσεις – νέες εμπνεύσεις. Προβληματισμοί για την εκπαιδευτική διάσταση των σύγχρονων τοπικών μουσείων» (αίθουσα διαλέξεων)

10.00: Χαιρετισμός, Μαρία Βαϊοπούλου (αρχαιολόγος, προϊσταμένη της ΛΔ ΕΠΚΑ)

10.05: «Ιστο-ριό-τοπος: Ένα αλληλεπιδραστικό περιβάλλον μάθησης για την τοπική ιστορία από το Μουσείο πόλης του Δήμου Καρδίτσας και ορισμένες σκέψεις γύρω από την κοινωνικοποίηση των μουσείων της πόλης», Π. Κομπορόζος – Φ. Λέκκα – Χρ. Τσαγγάρη (Ιστορικό-Λαογραφικό Μουσείο «Λ. & Ν. Σακελλαρίου» – Κέντρο Τεκμηρίωσης και Επικοινωνίας Δήμου Καρδίτσας)

10.30: «Δημοτική Πινακοθήκη Καρδίτσας: Η εκπαιδευτική εμπειρία», Μαρία Γιαννέλου (αρχαιολόγος-μουσειολόγος, Δημοτική Πινακοθήκη Καρδίτσας)

10.50: «Τα εκπαιδευτικά προγράμματα των Δημοτικών Πινακοθηκών», Άννα Σπανοπούλου (φιλόλογος-ιστορικός της τέχνης, Μέλος του Δ.Δ. της Δημοτικής Πινακοθήκης Λάρισας)

11.10-11.40 Διάλειμμα

11.40: «Προβληματισμοί για τη συνεργασία των μουσείων και των εκπαιδευτικών. Δεδομένα από το Αρχαιολογικό Μουσείο Καρδίτσας», Χαρίλαος Τσέλιος (αρχαιολόγος, ΛΔ΄ ΕΠΚΑ)

11.50: «Μάθηση και εξερεύνηση στο περιβάλλον του Μουσείου», Βασίλειος Κωτούλας (Δρ Μαθησιακών Δυσκολιών, Σχολικός Σύμβουλος της 2ης Εκπαιδευτικής Περιφέρειας ΠΕ Καρδίτσας)

12.00: «Προοπτικές συνεργασίας σχολείων της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης με πολιτισμικούς οργανισμούς», Βασιλική Ζορμπά (εκπαιδευτικός, Σύμβουλος Επαγγελματικού Προσανατολισμού στο Κέντρο Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού Καρδίτσας)

12.20: Ανοικτή συζήτηση

Παράλληλη εκδήλωση (κήπος Μουσείου)

10.00-14.00: Μάθημα ζωγραφικής για παιδικά και εφήβους στον κήπο του Μουσείου. Υπεύθυνη προγράμματος: Αθηνά Γεράση. Τα Καλλιτεχνικά Εργαστήρια του Δήμου Καρδίτσας προσφέρουν τη δυνατότητα σε παιδιά και εφήβους να παρακολουθήσουν μάθημα ζωγραφικής το οποίο θα πραγματοποιηθεί στον κήπο του Αρχαιολογικού Μουσείου Καρδίτσας.

Πληροφορίες: ΛΔ΄ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων, Αρχαιολογικό Μουσείο Καρδίτσας, Χάρης Τσέλιος. Τηλ: 24410 25217 email: charitse74@yahoo.gr

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ (συμμετοχές): Νάνσυ Κραχτοπούλου. Τηλ: 24410 61564

ΙSBN: 978-960-6878-10-7

Tα εντοίχια βυζαντινά ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης είναι αριστουργήματα της βυζαντινής τέχνης με μεγάλη ιστορική και καλλιτεχνική σημασία. Δεν έχουν τύχει όμως ανάλογης προβολής και προσοχής ώστε να γίνουν προσιτά στο ευρύ κοινό και στους μελετητές. Παλιές φωτογραφίες ακόμη αναπαράγονται και χρησιμοποιούνται.

Κατά τους Βαλκανικούς πολέμους και τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο στις αρχές του 20ού αι. η Θεσσαλονίκη βρισκόταν στο επίκεντρο των πολεμικών επιχειρήσεων και πολιτικών ζυμώσεων. Την εποχή αυτή υπήρξε έντονο διεθνές επιστημονικό ενδιαφέρον για τα βυζαντινά μνημεία της Θεσσαλονίκης. Μετά το τέλος των πολέμων και την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (1912) η πόλη δεν έχει να επιδείξει σημαντική εκδοτική προβολή των μνημείων της πλην της συστηματικής προστασίας τους.

Οι συγγραφείς του βιβλίου υπήρξαν από το 1976 και για σαράντα κατά σειρά χρόνια οι Έφοροι Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Θεσσαλονίκης. Μετά τους σεισμούς του 1978 και με την οικονομική ενίσχυση εθνικών και ευρωπαϊκών κονδυλίων διηύθυναν τη στερέωση, συντήρηση και παρουσίαση των ψηφιδωτών μαζί με τους συνεργάτες τους αρχαιολόγους, αρχιτέκτονες και συντηρητές της Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Θεσσαλονίκης. Οι έρευνες που έγιναν προσέφεραν νέα στοιχεία και περισσότερες γνώσεις για τα εντοίχια ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης δίνοντας τη δυνατότητα στους επιστήμονες να μελετήσουν και στους φιλίστορες και φιλότεχνους να χαρούν τα μνημειακά αυτά έργα βυζαντινής τέχνης.

Με το βιβλίο αυτό οι συγγραφείς αποδίδουν όσα κέρδισαν από την πολύχρονη επαφή τους με τον θαυμαστό κόσμο των ψηφιδωτών και οι εκδόσεις Καπόν εξασφαλίζουν την εκδοτική ποιότητα με λαμπρές φωτογραφίες και πρωτότυπα σχέδια που οφείλει να έχει μία ελληνική έκδοση για τα εντοίχια βυζαντινά ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης.

Η έκδοση φιλοδοξεί να καλύψει ένα σημαντικό κενό της σχετικής με το θέμα βιβλιογραφίας, καθώς δεν υπάρχουν σύγχρονες δημοσιεύσεις των ψηφιδωτών των μεγάλων βυζαντινών μνημείων της Θεσσαλονίκης που να καλύπτουν τις ανάγκες του αναγνώστη, ειδικού ή μη. Ο σωζόμενος ψηφιδωτός διάκοσμος της Ροτόντας, του Οσίου Δαβίδ, της Αγίας Σοφίας και των Αγίων Αποστόλων, καθώς και των βασιλικών του Αγίου Δημητρίου και της Αχειροποιήτου παρουσιάζεται με πλούσια, άριστης ποιότητας, εικονογράφηση και με κείμενα που στοχεύουν να αναδείξουν τις αισθητικές αξίες των μνημείων.

Συγγραφείς: Χαράλαμπος Μπακιρτζής (Επίτιμος Έφορος Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Θεσσαλονίκης), Χρυσάνθη Μαυροπούλου-Τσιούμη (Ομότιμη Καθηγήτρια, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης), Ευτυχία Κουρκουτίδου-Νικολαΐδου (Επίτιμος Έφορος Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Θεσσαλονίκης).

Στην έκθεση που θα προηγηθεί της δημοπρασίας (29 & 30 Μαΐου) οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να δουν έργα που οι τιμές τους κυμαίνονται από 1.500 (Αλέξης Ακριθάκης) μέχρι 35.000 ευρώ (Γιάννης Τσαρούχης).

Ειδικότερα περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων έργα των: Ακριθάκη, Βασιλείου, Γαΐτη, Γκίκα, Εγγονόπουλου, Ζούνη, Κεσσανλή, Μαλέα, Μόραλη, Μπότσογλου, Μυταρά, Παύλου, Πράσινου, Σάμιου, Σπεράντζα, Στέρη, Τέτση, Τσαρούχη και Τσίγκου.

Από τα έργα που θα δημοπρατηθούν ξεχωρίζουν το πρώιμο έργο «Μοτοσυκλετιστής» του Δημήτρη Μυταρά (30.000- 40.000), το «Νέος κοιμισμένος»του Γιάννη Τσαρούχη (6.000- 8.000), το «Θάνατος» του Αλέξη Ακριθάκη (5.000-7.000), το «Τρενάκι» του Γιάννη Κόττη (8.000-12.000).

Το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών & Μελετών Ελ. Βενιζέλος τονίζει πως «Το αντικείμενο του έργου που θα κατασκευαστεί, περιλαμβάνει εργασίες αποκατάστασης της οικίας του Ελευθερίου Βενιζέλου Η σημερινή κατάσταση της οικίας δεν είναι καθόλου ικανοποιητική. Υπάρχουν πολλά σημάδια «κόπωσης» και έχει ξεκινήσει η αντίστροφη μέτρηση της αντοχής του κτιρίου (ρωγμές, διάβρωση κτιρίου, φθορά αντικειμένων).

Τα αυξημένα φορτία και οι απαιτήσεις που επιφέρει στο κτίριο η λειτουργία του ως μουσείο είναι παράγοντας επίσπευσης της αποκατάστασής του.

Χρειάζεται μεθοδευμένη ήπια επέμβαση, όπου υπάρχει ανάγκη, από τα θεμέλια ως τη σκεπή. Το ζητούμενο είναι η αποκατάσταση της μορφής που έδωσε ο ίδιος ο Ελευθέριος Βενιζέλος στο κτίριο το 1927 και η θωράκιση του, ώστε να αντέξει στο χρόνο αλλά και στη νέα του λειτουργία ως μουσείο.

Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών αποκατάστασης, η οικία Βενιζέλου θα λειτουργεί σύμφωνα με σύγχρονες μουσειακές τεχνολογίες και εξοπλισμό, ενώ προβλέπεται η μελλοντική διασύνδεσή του και με άλλα μουσειακά συγκροτήματα της χώρας και του εξωτερικού.

Το έργο αποσκοπεί στη διάσωση και ανάδειξη της οικίας του Ελευθερίου Βενιζέλου, καθώς και της μουσειακής συλλογής και των προσωπικών αντικειμένων που βρίσκονται στην οικία δημιουργώντας ένα ισχυρό πρόσθετο πόλο έλξης επισκεπτών στην ευρύτερη περιοχή της πόλης των Χανίων. Η παρέμβαση έχει ισχυρό πολιτιστικό χαρακτήρα αναδεικνύοντας την οικία και το περιεχόμενό της και καθιστώντας προσιτή στο ευρύ κοινό μια από τις σημαντικότερες περιόδους της ελληνικής ιστορίας (1864-1936), την οποία καθόρισε με την παρουσία του ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ως η σημαντικότερη πολιτική φυσιογνωμία της νεότερης Ελλάδας.

Επιπλέον, αποτελεί κίνητρο για την επίσκεψη στο μουσείο και συμβάλλει στη γενικότερη καλλιέργεια του Έλληνα και ξένου επισκέπτη, ερευνητή, μαθητή, ο αριθμός των οποίων παρουσιάζει αυξητική τάση τα τελευταία έτη, ιδιαίτερα τους θερινούς μήνες.

Το έργο θα πραγματοποιηθεί σε ποσοστό 95% με χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο διάστημα που το σπίτι θα παραμείνει κλειστό τα εκπαιδευτικά προγράμματα θα εξακολουθήσουν να πραγματοποιούνται στο κτίριο των Διοικητικών και Επιστημονικών Υπηρεσιών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος» προκειμένου να διατηρηθεί η επαφή των παιδιών με το ιστορικό σπίτι».

Με την ευκαιρία της έναρξης του έργου, η Εκτελεστική Επιτροπή του Ιδρύματος, καθώς και ο Περιφερειάρχης Κρήτης, Σταύρος Αρναουτάκης, έδωσαν προχθές συνέντευξη Τύπου στο κτίριο Διοικητικών και Επιστημονικών Υπηρεσιών του Ιδρύματος.

Η Διεθνής Ημέρα Μουσείων γιορτάζεται κάθε χρόνο από το 1977, οπότε και ορίστηκε από το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων, τη 18η Μαΐου. Στόχος και μήνυμα του θεσμού είναι το να γίνουν τα μουσεία φορείς πολιτισμικών ανταλλαγών, με σκοπό την ανάπτυξη της μόρφωσης και της αμοιβαίας κατανόησης, αλλά και της συνεργασίας μεταξύ των λαών.

Αλλιώτικο δώρο…

Συμμετέχοντας λοιπόν και φέτος στο διεθνή αυτό θεσμό, η Κ′ ΕΠΚΑ αποφάσισε να κάνει το δικό της «δώρο» σε όσους επισκεφτούν την Παρασκευή το Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Μυτιλήνης.

Έτσι, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία θα έχουν την ευκαιρία να ενημερωθούν για όσα εκθέματα προέρχονται από ανασκαφές που έχουν γίνει πάνω στο νησί, από αρχαιολόγους της υπηρεσίας που έχουν πάρει οι ίδιοι μέρος στις ανασκαφές.

Παράλληλα, οι μικροί φίλοι της Αρχαιολογίας και της Ιστορίας θα μπορούν να συμμετάσχουν στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Ένα Λουκούλλειο Γεύμα», που είχε υλοποιηθεί με μεγάλη επιτυχία τον περασμένο Μάρτιο, με μαθητές δημοτικών σχολείων της Λέσβου. Μέσα από αυτό και με διηγήσεις, παιχνίδια και μαγειρέματα, θα ταξιδέψουν στο παρελθόν έχοντας ως βασικό υλικό τους την έκθεση από μαγειρικά και επιτραπέζια σκεύη που χρονολογούνται από τον 1ο π.Χ. μέχρι και τον 1ο μ.Χ. αιώνα και είχαν έρθει στο φως με τα έργα που έγιναν στο πλαίσιο του έργου βιολογικού καθαρισμού, στην ιχθυοδεξαμενή που υπήρχε στις οδούς Ελευθερίου Βενιζέλου και Μυρογιάννη.

Σημειώνεται πως την ίδια ημέρα η είσοδος θα είναι ελεύθερη και σε όλους τους μουσειακούς και αρχαιολογικούς χώρους που υπάγονται στην αρμοδιότητα της Κ′ ΕΠΚΑ.

… και στο Μουσείο Βιομηχανικής Ελαιουργίας Λέσβου

Τη Διεθνή Ημέρα, αλλά και την Ευρωπαϊκή Νύχτα Μουσείων, θα γιορτάσει το Μουσείο Βιομηχανικής Ελαιουργίας Λέσβου την Παρασκευή 18 και το Σάββατο 19 του μηνός, μετά από απόφαση του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς.

Όπως έχει κάνει και για τα υπόλοιπα μουσεία του Δικτύου του, το ΠΙΟΠ έχει οργανώσει και στο Μουσείο Βιομηχανικής Ελαιουργίας την προβολή επιλεγμένων επεισοδίων από τη σειρά τηλεοπτικών εκπομπών «Η τέχνη της φωτογραφίας», σε επιμέλεια, κείμενα και παρουσίαση του Πλάτωνα Ριβέλλη και σκηνοθεσία του Γιάννη Οικονομίδη (παραγωγή Stereotypes Films για την ΕΤ2, 1996 – 1997). Η προβολή, που θα γίνει από τις 7 το απόγευμα μέχρι και τις 9 το βράδυ, θα συνδυαστεί με την έκθεση φωτογραφίας και τον κύκλο σεμιναρίων που συνδιοργανώνει το ΠΙΟΠ με το γνωστό φωτογράφο.

Σημειώνεται πως κατά το διήμερο Παρασκευής και Σαββάτου, η είσοδος στο Μουσείο θα είναι ελεύθερη για το κοινό, ενώ ειδικά το Σάββατο το ωράριο λειτουργίας θα παραταθεί μέχρι τις 11 το βράδυ.

«Πριν από λίγες ημέρες μας επισκέφτηκαν ατύπως στελέχη της διοίκησης του Συλλόγου Φίλων του Λούβρου και μας ενημέρωσαν ότι, μετά και την έκθεση στο Παρίσι, αποφάσισαν να διοργανώνουν συστηματικά εκδρομές στη Θεσσαλονίκη, αλλά και σε άλλες περιοχές της Βόρειας Ελλάδας, μία ή και δύο φορές τον χρόνο», δήλωσε στη διάρκεια εκδήλωσης ο αναπληρωτής προϊστάμενος του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, Χρήστος Γκατζόλης.

Αύξηση προσέλευσης

Τα μέλη του Συλλόγου προτείνουν στους Γάλλους τουρίστες να συνδυάσουν τα πακέτα εκδρομών προς Θεσσαλονίκη και με άλλους προορισμούς αρχαιολογικού ενδιαφέροντος στη Βόρεια Ελλάδα, όπως η Βεργίνα, η Πέλλα, τα Στάγειρα και η Όλυνθος, ενώ ήδη είναι εμφανής η αύξηση της προσέλευσης Γάλλων επισκεπτών στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης. Στην πρόταση προς τους τουρίστες γίνεται λόγος για σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους που αξίζει κανείς να επισκεφτεί, για να αποκτήσει μια συνολική εικόνα της ιστορίας της αρχαίας Μακεδονίας.

Σύμφωνα με τον κ. Γκατζόλη, η έκθεση για τον Μέγα Αλέξανδρο στο Λούβρο αποτελούσε ρίσκο για το γαλλικό μουσείο, καθώς οι ελληνικές, κλασικές αρχαιότητες δεν θεωρούνται της μόδας και οι επισκέπτες ζητούν εκθέματα από πιο «εξωτικούς» πολιτισμούς. Ωστόσο, «η έκθεση ανέτρεψε όλα τα προγνωστικά, γνώρισε τρομακτική επιτυχία και είχε μία από τις μεγαλύτερες επισκεψιμότητες, που έχει καταγραφεί σε περιοδική έκθεση στο Λούβρο».

Υπενθυμίζεται ότι στην έκθεση παρουσιάστηκαν 600 εκθέματα -κάποια από τα οποία, όπως μεγάλα γλυπτά, βγήκαν από την αποθήκες του Λούβρου- που λειτούργησαν σαν μαγνήτης για τους Γάλλους, ενώ ξεχωριστή θέση είχαν οι Μαγεμένες (Ιncantadas), τα γυναικεία αγάλματα που παραπέμπουν στη λατρεία του Διονύσου. Είχαν τοποθετηθεί περίπου τον 2ο αιώνα στο ύψος της Αρχαίας Αγοράς, στην Εγνατία, δίπλα από τα Λουτρά Παράδεισος, και το 1864 αφαιρέθηκαν και μεταφέρθηκαν στη Γαλλία, με την άδεια των οθωμανικών αρχών, από τον Γάλλο παλαιογράφο Εμανουέλ Μίλερ. Για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες συντηρήθηκαν έχοντας ανακτήσει τα χρώματα και τη φρεσκάδα τους και εκτέθηκαν στο κοινό, ενώ στη Θεσσαλονίκη αναμένονται τα αντίγραφά τους.

«Ηταν ό,τι καλύτερο μπορούσε να ακουστεί για την Ελλάδα στην καρδιά της Ευρώπης», ήταν η δήλωση που έκανε η επικεφαλής της διοργάνωσης, διευθύντρια του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, Π. Αδάμ-Βελένη. Η έκθεση «Αρχαία Μακεδονία: Στο βασίλειο του Μεγάλου Αλεξάνδρου» εγκαινιάστηκε στις 13 Οκτωβρίου 2011 και για τέσσερις ολόκληρους μήνες προσέλκυσε το ενδιαφέρον χιλιάδων Γάλλων επισκεπτών, αλλά και τουριστών.

Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό πως ακόμη και οι κατάλογοι που τυπώθηκαν -οι μεγάλοι των 730 σελίδων έκαστος, πουλιόνταν προς 49 ευρώ-, ξεπούλησαν το πρώτο διάστημα και υπολογίζεται ότι πάνω από 27.500 επισκέπτες του Μουσείου του Λούβρου έβαλαν τη Μακεδονία… στο σπίτι τους. Η εφημερίδα Le Monde έγραψε ότι ήταν η ωραιότερη περιοδική έκθεση που διοργανώθηκε ποτέ στο Λούβρο, ενώ ειδικά αφιερώματα έγιναν σε μεγάλα περιοδικά όπως το Figaro, κ.ά.

«Είναι ιδιαίτερη χαρά που καλωσορίζω στο Υπουργείο έναν άνθρωπο που γνωρίζω και εκτιμώ πάρα πολλά χρόνια, έναν άνθρωπο ο οποίος μπορεί να διαχειριστεί τα θέματα του ΥΠΠΟΤ σε μια τόσο κρίσιμη περίοδο. Είναι ιδιαίτερη χαρά που παραδίδω ένα Υπουργείο έτοιμο ν’ αντιμετωπίσει την κατάσταση και αυτό λόγω της σκληρής δουλειάς πάνω στην οποία είχαν επενδύσει και δουλέψει οι άνθρωποι του Υπουργείου όλα αυτά τα χρόνια. Ένα Υπουργείο που κατάφερε αυτά τα χρόνια και να συγχωνευθεί και ν’ αξιοποιήσει τις συνέργειες μεταξύ του πολιτισμού και του τουρισμού, και ιδιαίτερα αυτή την τόσο κρίσιμη και δύσκολη περίοδο να αποτελέσει την αιχμή του δόρατος για την ανάπτυξη της Ελλάδας. Και αυτό μας γεμίζει αισιοδοξία», δήλωσε ο απερχόμενος Υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού, κ. Παύλος Γερουλάνος.

Από την πλευρά της η νέα Υπουργός κ. Τατιάνα Καραπαναγιώτη δήλωσε: «Είναι μεγάλη τιμή που σε μια τόσο δύσκολη συγκυρία αναλαμβάνω υπηρεσιακός Υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού. Θα προσπαθήσω ν’ αντεπεξέλθω όσο καλύτερα μπορώ».

Πρόκειται για ένα ημιερειπωμένο και ένα κατοικήσιμο κτίσμα μέσα στον ιστορικό πυρήνα του οικισμού, τα οποία βρίσκονται σχεδόν σε επαφή με την περίφημη Ενετική Έπαυλη των Καλλέργηδων. Εξαιτίας αυτών των κτισμάτων, μάλιστα, τόσο η ιστορική Έπαυλη όσο και ο γειτονικός μεσοβυζαντινός ναός της Παναγίας της Ροδέας, εγκλωβίζονται ανάμεσα στα μεταγενέστερα κτήρια, χωρίς να διαθέτουν τον απαραίτητο περιβάλλοντα χώρο που θα τα εξάρει και θα τα αναδείξει.

Μετά και την υπογραφή των σχετικών συμβολαίων η δημοτική αρχή Μαλεβιζίου, σε συνεννόηση με την αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων, προχωράει στην κατεδάφιση αυτών των κτηρίων, τα οποία αλλοίωναν τη μορφή των σημαντικών μεσαιωνικών μνημείων της Ροδιάς. Μετά την κατεδάφιση των κτιρίων ο χώρος θα διαμορφωθεί σε πλατεία και θα αποδοθεί στους κατοίκους και τους πολυάριθμους επισκέπτες του γραφικού οικισμού.

Στόχος του δημάρχου Κώστα Μαμουλάκη και της δημοτικής αρχής, είναι η ταχεία διεκπεραίωση των σχετικών διαδικασιών κατεδάφισης, ώστε οι καλοκαιρινές πολιτιστικές εκδηλώσεις που προγραμματίζονται στο χώρο, να πραγματοποιηθούν σε ένα εντελώς νέο περιβάλλον, που θα αυξάνει τον κοινόχρηστο χώρο στο κέντρο του οικισμού και ταυτόχρονα θα αναδεικνύει τα δύο μνημεία.

Ο δήμαρχος σε δηλώσεις του τόνισε τη σημασία της εξαγοράς και κατεδάφισης των δύο ακαλαίσθητων κτισμάτων τα οποία έβλαπταν αισθητικά τα μνημεία της Ροδιάς. «Είμαστε σε διαρκή επικοινωνία», τόνισε ο κ. Μαμουλάκης, «με τις αρμόδιες αρχαιολογικές υπηρεσίες και συμβάλουμε με τις δικές μας δυνάμεις στη δημιουργία πολιτικών προστασίας και ανάδειξης των σπουδαίων μνημείων του Μαλεβιζίου.

Ειδικά η εξαγορά των εν λόγω κτισμάτων και η επικείμενη κατεδάφισή τους αποτελεί πολύχρονο όραμα των κατοίκων και του πολιτιστικού συλλόγου της περιοχής, το οποίο μέχρι σήμερα δεν είχε υλοποιηθεί. Σήμερα, μετά την εξασφάλιση της ιδιοκτησίας των ακινήτων, είμαστε σε θέση να προχωρήσουμε άμεσα στην κατεδάφισή τους και την απόδοση του ελεύθερου χώρου που δημιουργείται στους κατοίκους και τους επισκέπτες μας.

Τα δύο σημαντικά αυτά μνημεία της Ροδιάς, η Έπαυλη των Καλλέργηδων και η Παναγία η Ροδέα, αποκτούν σήμερα ένα εντελώς νέο περιβάλλοντα χώρο που τους αρμόζει και που τα αναδεικνύει όπως αξίζουν».

Ο δήμαρχος Κ. Μαμουλάκης ευχαρίστησε τέλος όσους συνέβαλαν στη διαδικασία της εξαγοράς και ιδιαίτερα τον πρόεδρο του πολιτιστικού συλλόγου Ροδιάς κ. Μανόλη Λεβεντάκη, καθώς και τους ιδιοκτήτες των κατεδαφιστέων ακινήτων για τη συναινετική τους στάση.

Τα μνημεία που αναδεικνύονται

Η Έπαυλη της Ροδιάς, ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της Βενετοκρητικής αρχιτεκτονικής στην Κρήτη του 16ου αιώνα, αποτελεί το μοναδικό δείγμα ιδιωτικής κατοικίας σε ολόκληρη την πρώην Επαρχία Μαλεβιζίου. Το μνημείο είναι γνωστό κυρίως ως Έπαυλη των Καλλέργηδων, όπως μαρτυρούν τα οικόσημα στα παράθυρα, τα οποία παραπέμπουν στην γνωστή Βενετοκρητική οικογένεια, που διατηρούσε φέουδα στην ευρύτερη περιοχή, από τα μέσα του 16ου αιώνα. Η Έπαυλη των Καλλέργηδων έχει κηρυχτεί διατηρητέο μνημείο και έχει περιέλθει στην κυριότητα του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού.

Πρόκειται για συγκρότημα βοηθητικών κτιρίων, που επεκτείνονταν ακόμα στη βόρεια και στην ανατολική πλευρά του σημερινού μνημείου, τα οποία σήμερα δεν σώζονται. Στην αυλή της έπαυλης υπήρχε δεξαμενή νερού. Στην αρχική της μορφή η έπαυλη ήταν τριώροφη και στο ισόγειο στεγάζονταν, όπως πάντα οι αποθηκευτικοί χώροι.

Στον πρώτο και στον δεύτερο όροφο διαμορφώνονταν οι κατοικίες του προσωπικού, καθώς και οι χώροι που κάλυπταν τις υπόλοιπες ανάγκες των ενοίκων και των φιλοξενουμένων. Στον πρώτο όροφο σώζεται και σήμερα το μεγάλο τζάκι-εστία που χρησιμοποιούνταν και για τις ανάγκες τις κουζίνας.

Στην Έπαυλη της Ροδιάς έχουν πραγματοποιηθεί στο παρελθόν από την 13η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων εργασίες επισκευής και συντήρησης και το μνημείο σήμερα βρίσκεται σε πολύ καλή κατάσταση.

Ο ναός της Παναγίας της Ροδέας αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της Μεσοβυζαντινής περιόδου. Στην αρχική του μορφή ανήκε στον τύπο του εγγεγραμμένου σταυροειδούς με τρούλο και στην βορειοανατολική του πλευρά είχε προσαρτημένο παρεκκλήσι που είναι ερειπωμένο σήμερα.

Το εκκλησιαστικό μνημείο διατηρεί ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά στοιχεία, όπως μίμηση ισόδομης τοιχοποιίας, τυφλά αψιδώματα και μικρές κόγχες, που μαρτυρούν έναν έντονο διακοσμητικό χαρακτήρα, ο οποίος κατατάσσει το ναό ανάμεσα στα πιο επιμελημένα μνημεία της εποχής του, στην περιοχή. Το 16ο αιώνα στην είσοδο της νότιας πλευρά του ναού εντοιχίστηκε οικόσημο της οικογένειας Καλλέργη, δηλωτικό και πάλι της ταυτότητας των φεουδαρχών του τόπου.

Ωστόσο, παρά τη μεγάλη σημασία της Έπαυλης των Καλλέργηδων και της Παναγίας της Ροδέας, η πυκνή και άναρχη δόμηση γύρω από αυτά δημιουργούσε μεγάλα αισθητικά προβλήματα στα μνημεία και δεν τα άφηνε να αναδειχθούν. Με τις παρεμβάσεις του Δήμου Μαλεβιζίου, ο περιβάλλων χώρος σταδιακά απελευθερώνεται και τα σημαντικά αυτά μνημεία θα αποτελέσουν και πάλι αξιόλογα τοπόσημα για την ευρύτερη περιοχή.