Γίνε μέλος
Αποστολή με email
Το email σας *
email φίλου *
CAPTCHA *
CAPTCHA Code *
Ανανέωση CAPTCHA
Μήνυμα
* υποχρεωτικά πεδία
Αποστολή
Community
   από ptsinari
Δείτε το προφίλ μου
Ταξιδιωτική οδηγία: Η αληθινή Ελλάδα είναι η ενδοχώρα της!
Last update: 19/04/2012 08:39

Να επισκέπτονται την ενδοχώρα που είναι γεμάτη ιστορία και αξιοθέατα και όχι μόνο τα νησιά, όταν έρχονται στην Ελλάδα, προτρέπει τους τουρίστες και κυρίως τους Aμερικανούς, η εφημερίδα Washington Post σε φωτογραφικό αφιέρωμα που δημοσίευσε με τίτλο «Στην Ελλάδα η ενδοχώρα αξίζει μια δεύτερη ματιά». Το κείμενο υπογράφει ο ελληνικής καταγωγής Bob Carden, ο οποίος επισημαίνει ότι τα νησιά μπορεί να είναι ο πιο δημοφιλής προορισμός, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να αποτελούν τη μοναδική επιλογή για τους τουρίστες. «Ναι, η Σαντορίνη είναι όμορφη, η Κρήτη μυστικιστική, η Πάτμος πνευματική… Οι περισσότεροι τουρίστες πετούν προς Αθήνα, στοιβάζονται σε ένα πλοίο στον Πειραιά και ταξιδεύουν αυθημερόν σε ένα ή περισσότερα από αυτά τα υπέροχα καταφύγια. Και εκεί μένουν. Μεγάλο λάθος» γράφει ο αρθρογράφος και εξηγεί: «Η αληθινή Ελλάδα είναι η ενδοχώρα. Η Ακρόπολη, οι Δελφοί, το Ναύπλιο, ο Όλυμπος, η κατοικία των Θεών».

Νεκρικού προσωπείου συνέχεια…
Last update: 11/04/2012 10:11

Όπως διαβάζουμε στο LootingMatters, ο δικηγόρος υπεράσπισης του StLouisArtMuseum (SLAM) προέβη σε δηλώσεις σχετικά με το αιγυπτιακό νεκρικό προσωπείο που έχει στην κατοχή του το μουσείο και διεκδικεί η Αίγυπτος. «Δεν ενδιαφερόμαστε να διατηρούμε στην κατοχή μας ένα κλεμμένο αντικείμενο… Χρόνια τώρα αντιμετωπίζουμε τέτοιου είδους υπαινιγμούς».

Και γράφει ο DavidGill: «Χαίρομαι ειλικρινά που το SLAMδεν επιθυμεί να “έχει στην κατοχή του” κλεμμένα αντικείμενα. Στην ίδια έκθεση [του δικηγόρου] γράφεται ότι: “Οι εκπρόσωποι του μουσείου είπαν ότι είχαν ερευνήσει το ιστορικό κατοχής του προσωπείου προτού προχωρήσουν στην αγορά του, και δεν βρήκαν καμία ένδειξη πως υπήρχαν αδιευκρίνιστα ερωτήματα για το πώς έφτασε το προσωπείο στις ΗΠΑ. Η έρευνα του μουσείου έδειξε πως το προσωπείο ανήκε στην ιδιωτική συλλογή Kaloternaκατά τη δεκαετία του 1960, προτού μια συλλέκτις από την Κροατία, η ZuziJelinek, αγοράσει το αντικείμενο στην Ελβετία. Αργότερα, το 1995, το πούλησε στην PhoenixAncientArtofNewYork. Το μουσείο [ενν. το SLAM] αγόρασε το προσωπείο από την PhoenixAncientArt”. Είναι πλέον σαφές ότι το προσωπείο δεν θα μπορούσε να συμπεριληφθεί στη Συλλογή Kaloternaστις αρχές της δεκαετίας του 1960, αφού τότε βρισκόταν ακόμη στην Αίγυπτο. Το ιστορικό του προσωπείου εμφανίζει σημαντικά κενά. Για ποιο λόγο; Ποιο θα μπορούσε να είναι το κίνητρο;

Και τι εννοεί ο Linenbrokerμε τη λέξη “υπαινιγμοί”; Θα μπορούσε ίσως να παρουσιάσει τα επίσημα έγγραφα που να εμπεριέχουν το πλήρες ιστορικό προέλευσης και κατοχής του προσωπείου. Θα μπορούσε ίσως να εξηγήσει το εξόφθαλμο γεγονός ότι το προσωπείο ήταν ακόμη στην Αίγυπτο την περίοδο που το μουσείο ισχυρίζεται πως βρισκόταν σε ιδιωτική συλλογή στην Ελβετία…»

(στη φωτογραφία κολλάζ που συνδέει κρατούμενο στο Γκουαντάναμο και το προσωπείο, από ιστοσελίδα που ασχολήθηκε εκτενώς με το θέμα).

Η βία εναντίον των γυναικών
Last update: 10/04/2012 08:18

Η βία εναντίον των γυναικών ήταν συνηθισμένο φαινόμενο 3.500 χρόνια πριν, γράφει η Hürriyet.

Συγκεκριμένα, ο καθηγητής Mehmet Karaosmanoğlu του Τμήματος Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ατατούρκ είπε: «Στις αρχαίες γραπτές πηγές που βρήκαμε –που χρονολογούνται το 1375-1345 π.Χ.- λέγεται ότι οι βασιλείς χρησιμοποιούσαν τη βία εναντίον των συζύγων τους».

Ο ίδιος καθηγητής τόνισε πως υπάρχουν πολλές πηγές που να αναφέρονται στη θέση των γυναικών στην ιστορία, μάλιστα σε λίθινες πινακίδες της Χεττιτικής περιόδου η βία ενάντια στις γυναίκες μαρτυρείται σαφώς.

«Ο Χεττίτης βασιλιάς Mursili II ήταν ένας από εκείνους [που ξυλοφόρτωναν τη σύζυγό τους, προσθέτει η εφημερίδα]. Μαρτυρείται επίσης ότι ο Mursili II διαμαρτυρόταν διαρκώς για τη γυναίκα του απευθυνόμενος στους θεούς και την καταριόταν [ώσπου κάποτε εκείνη πέθανε, σχόλιο και πάλι της Hürriyet]» λέει ο καθηγητής.

«Γράφεται επίσης ότι η βασίλισσα τραύλιζε εξαιτίας μιας από τις κατάρες που της είχε απευθύνει η μητέρα του βασιλιά. Βλέπουμε ότι εκείνη την περίοδο η βία ενάντια στις νύφες χρησιμοποιούνταν λόγω της έχθρας ανάμεσα σε νύφες και πεθερές» προσθέτει ο καθηγητής.

Χωρίς να θέλουμε να αμφισβητήσουμε την επιστημονική ορθότητα των συμπερασμάτων του καθηγητή, δεν μπορούμε να μην αναρωτηθούμε τι θέλει να πει το άρθρο της τουρκικής εφημερίδας. Δυστυχώς, η βία εναντίον των γυναικών μαρτυρείται ακόμη στον κόσμο. Όσο για την έχθρα ανάμεσα σε νύφες και πεθερές, έχει περάσει στη λαϊκή σοφία εδώ και αιώνες…  

Εκατό ετών και ομορφότερη από ποτέ…
Last update: 10/04/2012 06:57

Φαίνεται πως δεν υπάρχει λύση στη μακρά διαμάχη μεταξύ Γερμανίας και Αιγύπτου για την κατοχή της προτομής της βασίλισσας Νεφερτίτης, ηλικίας 3.400 ετών. Τώρα, έναν αιώνα μετά την ανακάλυψή της, όπου η φιλονικία περί ιδιοκτησίας της περνάει από το ένα επίπεδο στο άλλο, δίχως να διαφαίνεται συγκεκριμένη λύση στον ορίζοντα, το θέμα είναι πλέον μία από τις πιο πολυσυζητημένες υποθέσεις στο χώρο των κλεμμένων αρχαιοτήτων.

Η ιστορία είναι λίγο πολύ γνωστή. Η προτομή ήρθε στο φως το 1912 από ομάδα αρχαιολόγων με επικεφαλής των Γερμανό αιγυπτιολόγο Ludwig Borchardt. Την ανασκαφή χρηματοδοτούσε η Γερμανική Ανατολική Εταιρεία, οικονομικός διευθυντής της οποίας ήταν ο Εβραίος έμπορος James Simon. Η προτομή βρέθηκε κατά την ανασκαφή του εργαστηρίου του αρχαίου Αιγύπτιου γλύπτη Τούθμωσι στην πρωτεύουσα του βασιλείου του Ακενατών Τελ Αλ-Αμάρνα. Μαζί με την προτομή, βρέθηκαν πολλά ημιτελή έργα τέχνης, συμπεριλαμβανομένης μιας πολύχρωμης προτομής της βασίλισσας και εκμαγεία για γλυπτά που απεικόνιζαν άλλα μέλη της οικογένειας του Ακενατών. Η προτομή, όπως και τα άλλα αντικείμενα, δεν είχε εκτεθεί ποτέ, και είτε γνώρισε φθορές κατά την κατασκευή της είτε χρησιμοποιήθηκε ως πρόπλασμα και δεν προοριζόταν να εκτεθεί.

Η Wafaa El-Seddiq, επικεφαλής της International Union for the Preservation of Heritageκαι πρώην διευθύντρια του Αιγυπτιακού Μουσείου, είπε στην Al-Ahram Weekly ότι μόλις ο Borchardt είδε την προτομή αναγνώρισε αμέσως τη μοναδική φύση και την καλλιτεχνική ποιότητα του έργου, όσο και την ιστορική του αξία. Αναγνώρισε επίσης ότι ανήκε στη θρυλική βασίλισσα, τη σύζυγο του Φαραώ Ακενατών. Εντυπωσιάστηκε δε από την ομορφιά και το δεξιοτεχνικό πλάσιμο της προτομής, και κυριεύτηκε από τον πόθο να τη μεταφέρει στη Γερμανία.

Σύμφωνα μάλιστα με τα ημερολόγια του Borchardt, ο αρχαιολόγος είχε σημειώσει τη σημασία του ευρήματος από την πρώτη μέρα στην οποία ήρθε στο φως. Κανονικά, λοιπόν, θα έπρεπε να παραδώσει την προτομή στην Υπηρεσία Αιγυπτιακών Αρχαιοτήτων, σύμφωνα με τον αρχαιολογικό νόμο εκείνης της εποχής, ο οποίος όριζε ότι τα κοινά ευρήματα θα μοιράζονται ανάμεσα στην αιγυπτιακή αρχή αρχαιοτήτων και την ξένη αποστολή, ενώ τα μοναδικά έργα τέχνης πρέπει να παραδίδονται στην Αίγυπτο.

Ο Borchardt είτε δεν δήλωσε την προτομή, είτε την έκρυψε ανάμεσα σε λιγότερο σημαντικά αντικείμενα. Ή, ίσως, οι αιγυπτιακές αρχές δεν μπόρεσαν να αναγνωρίσουν την αξία της –όπως ισχυρίστηκαν οι Γερμανοί– όταν ο Borchardt περιέγραψε την προτομή ως ένα γύψινο γλυπτό μιας άγνωστης πριγκίπισσας της βασιλικής οικογένειας.

Σε βιβλίο που εκδόθηκε το 1985, το Nefertiti Quiere Volver a Casa [Η Νεφερτίτη θέλει να γυρίσει στο σπίτι της], οι συγγραφείς Gert Von Paczensky και Herbert Ganslmayr αποκαλύπτουν μια επιστολή του Borchardt προς τον Simon, όπου ο πρώτος ζητά από τον δεύτερο να μην δείξει σε κανέναν την προτομή, που βρισκόταν στο σπίτι του Simon, για να αποφευχθούν προβλήματα με τους Αιγύπτιους αξιωματούχους.

Η ύπαρξη της προτομής φαίνεται πως παρέμεινε κρυφή μέχρι το 1924, όταν εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο Αιγυπτιακό Μουσείο του Βερολίνου. Σύμφωνα με την Seddiq, ορισμένοι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι η ανακάλυψη του τάφου του Τουταγχαμών από τον Howard Carterτο 1922 ήταν το γεγονός που οδήγησε τους Γερμανούς να αποκαλύψουν τη μοναδική προτομή της Νεφερτίτης, που πλέον ο κόσμος γνώριζε ότι ήταν η μητριά του Τουταγχαμών.

Ο Borchardt ξέχασε τους ενδοιασμούς του. Όταν η προτομή εκτέθηκε, οι αιγυπτιακές αρχές ισχυρίστηκαν ότι δεν γνώριζαν τίποτε για το αντικείμενο και πάντως ποτέ δεν είχαν ρητά συμφωνήσει το συγκεκριμένο έργο τέχνης να συμπεριληφθεί στο γερμανικό «μερίδιο» των ευρημάτων της Τελ Αλ-Αμάρνα.

Ήδη από τις πρώτες μέρες της νομοθεσίας περί πολιτιστικής κληρονομιάς, οι βασικές αρχές της όριζαν ότι η χώρα προέλευσης πρέπει να δώσει ρητή άδεια για την εξαγωγή κάθε εθνικού αρχαιολογικού θησαυρού. Για την προτομή της Νεφερτίτης, οι αιγυπτιακές αρχές δεν είχαν δώσει τέτοια άδεια.

Η Αίγυπτος άρχισε έτσι να ζητά τον επαναπατρισμό της προτομής. Σύμφωνα με τα ημερολόγια του Borchardt, η αιγυπτιακή υπηρεσία είχε πάρει τα ασβεστολιθικά αγάλματα του Ακενατών και της Νεφερτίτης και έδωσε το κεφάλι της βασίλισσας Νεφερτίτης στη γερμανική αποστολή, επειδή αυτό ήταν καμωμένο από γύψο – ή τουλάχιστον έτσι νόμιζαν.

Το 1925, η Αίγυπτος απείλησε να απαγορεύσει τις γερμανικές ανασκαφές στην Αίγυπτο, ώσπου να επιστραφεί η Νεφερτίτη. Το 1929, η Αίγυπτος προσφέρθηκε να δώσει στη Γερμανία άλλα έργα τέχνης σε αντάλλαγμα για την προτομή, αλλά η Γερμανία απέρριψε την πρόταση. Η αιγυπτιακή κυβέρνηση, έκανε αργότερα άλλη μια απόπειρα να της επιστραφεί το αντικείμενο, αλλά ο Χίτλερ, που είχε καταγοητευθεί από την προτομή, αρνήθηκε. Δήλωσε μάλιστα ότι ήταν το αγαπημένο του απόκτημα και θα παρέμενε εσαεί στη Γερμανία.

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Αίγυπτος υπέβαλε επίσημο αίτημα στο Συμμαχικό Συμβούλιο Ελέγχου, που εκείνη την περίοδο ήταν υπεύθυνο για τα έργα τέχνης που βρίσκονταν στη Γερμανία. Η διπλωματική αντιπροσωπεία του βασιλέα της Αιγύπτου στην Πράγμα έστειλε μνημόνιο τον Απρίλιο του 1946 στο Συμβούλιο Ελέγχου ζητώντας τον επαναπατρισμό της προτομής της Νεφερτίτης, και στις 8 Μαρτίου 1947 ακολούθησε επίσημη αίτηση από τον Αιγύπτιο πρέσβη προς τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ. Τον Φεβρουάριου του 1947 το Συμμαχικό Συμβούλιο Ελέγχου απάντησε ότι δεν αισθανόταν πως ήταν στη δικαιοδοσία του να πάρει μια τέτοια απόφαση και συνέστησε στους αιτούντες να επαναλάβουν το αίτημά τους αφότου θα είχε αναλάβει καθήκοντα μια αρμόδια γερμανική κυβέρνηση.

Η Αίγυπτος προσπάθησε ξανά να αρχίσει διαπραγματεύσεις τη δεκαετία του 1950, αλλά δεν υπήρξε απάντηση από τη Γερμανία.

Ακολούθησε μια περίοδος νηνεμίας στη διαμάχη μεταξύ Αιγύπτου και Γερμανίας, μέχρι το 2005, όταν ο Ζάχι Χαουάς ζήτησε την επιστροφή πέντε αιγυπτιακών αντικειμένων τέχνης που εκτίθενται στο εξωτερικό, μιλώντας στη Διακυβερνητική Επιτροπή Προώθησης της Επιστροφής Έργων Τέχνης στις Χώρες Προέλευσής τους. Ανάμεσα σε αυτά ήταν και η προτομή.

Η διαμάχη πήρε σοβαρότερες διαστάσεις όταν ο Χαουάς ανανέωσε το αίτημά του το 2006 κατά τη διάρκεια ομιλίας του στα εγκαίνια της έκθεσης «Οι βυθισμένοι Θησαυροί της Αιγύπτου» στο Βερολίνο. Την επόμενη χρονιά, ζήτησε από τη Γερμανία να δανείσει την προτομή στην Αίγυπτο για τρεις μήνες, προκειμένου να εκτεθεί στο AtuniMuseum στην πόλη Minya. Ο Γερμανός υπουργός Πολιτισμού απέρριψε το αίτημα, επικαλούμενος τους κινδύνους της μεταφοράς. Ο Χαουάς απάντησε ότι η προτομή είχε μεταφερθεί επανειλημμένως ανάμεσα σε γερμανικά μουσεία.

Η Seddiq συμφωνεί. Περιγράφει τη γερμανική απάντηση ως «ανοησίες», εξηγώντας ότι από το 1912 που ανακαλύφθηκε η προτομή έχει μεταφερθεί περισσότερες από οκτώ φορές. Ο δικαστής και πρώην νομικός σύμβουλος του υπουργείου Αρχαιοτήτων Ashraf El-Ashmawi που παρακολουθεί τη διαμάχη από το 2007, είπε πως το αίτημα δανεισμού της προτομής αποδυνάμωσε την αιγυπτιακή επιχειρηματολογία υπέρ του επαναπατρισμού, γιατί «εμμέσως» δήλωνε την αποδοχή της γερμανικής ιδιοκτησίας του αντικειμένου από πλευράς Αιγύπτου.

«Κανένας δεν δανείζεται κάτι το οποίο του ανήκει» είπε χαρακτηριστικά.

Παρ’ όλα αυτά, τον Δεκέμβριο του 2009, ο διευθυντής του Αιγυπτιακού Μουσείου του Βερολίνου παρουσίασε στους Αιγυπτίους έγγραφα που αφορούσαν την ανακάλυψη της προτομής. Σε αυτά συμπεριλαμβανόταν ένα πρωτόκολλο υπογεγραμμένο από τον Γερμανό ανασκαφέα και την Υπηρεσία Αιγυπτιακών Αρχαιοτήτων. Στα έγγραφα, το αντικείμενο περιγράφεται ως ζωγραφισμένη γύψινη προτομή μιας πριγκίπισσας. Στο ημερολόγιο του Borchardtωστόσο αναφέρεται ξεκάθαρα ως το κεφάλι της Νεφερτίτης. Άρα, σύμφωνα με τον Ashmawi, τα έγγραφα αυτά αποδεικνύουν ότι πρόθεση του Γερμανού ανασκαφέα ήταν να εξαπατήσει τις αιγυπτιακές αρχές.

Η Γερμανία απέρριψε το αίτημα επιστροφής και το 2011. Πάντως το άρθρο 13 της Σύμβασης της ΟΥΝΕΣΚΟ της 14ης Νοεμβρίου 1970 για τα μέσα απαγόρευσης και πρόληψης της παράνομης εισαγωγής, εξαγωγής και μεταφοράς ιδιοκτησίας πολιτιστικών αγαθών καλεί όλα τα κράτη που υπάγονται σε αυτήν να διασφαλίσουν ότι οι αρμόδιες υπηρεσίες τους θα συνεργαστούν με στόχο τον συντομότερο δυνατό επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών που έχουν μεταφερθεί παράνομα από τη χώρα προέλευσής τους, στο νόμιμο κάτοχό τους.

Ο νυν υπουργός Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου Mohamed Ibrahim δεν σχεδιάζει για την ώρα να ανανεώσει το αίτημα επαναπατρισμού της Νεφερτίτης. Η υπόθεση βρίσκεται πάντα υπό εξέταση. Αναφέρεται δε στη μακρά φιλία Γερμανίας και Αιγύπτου και τονίζει ότι Γερμανοί ειδικοί βοήθησαν στο σχεδιασμό του νέου AtunMuseum στη Minya. OIbrahim και ο διευθυντής του NeuesMuseum στο Βερολίνο, όπου βρίσκεται η προτομή, ανταλλάσσουν επισκέψεις σε πνεύμα αγαστής συνεργασίας, προς το παρόν…

Τα γλυπτά του Παρθενώνα, οι Rolling Stones και το βρετανικό χιούμορ
Last update: 05/04/2012 10:04

 

Μια χιουμοριστική ματιά στο θέμα επαναπατρισμού έργων τέχνης και, ειδικότερα, στην επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα, μετά την εντατικοποίηση της εκστρατείας υπέρ της επιστροφής τους την περασμένη εβδομάδα, δημοσίευσε η HuffingtonPostμε τίτλο «Χάνοντας τα μάρμαρά μας: Πρέπει η Μεγάλη Βρετανία να επιστρέψει τα Ελγίνεια στην Ελλάδα;». Υπογράφει ο Greg Jenner. Παραθέτουμε το κείμενο.

 

Οι άγραφοι κανόνες ευγενείας και κόσμιας συμπεριφοράς υπαγορεύουν την αποφυγή συζητήσεων περί σεξ, πολιτικής και θρησκείας σε δείπνα. Θα ήθελα να προσθέσω ένα ακόμη θέμα στη λίστα αυτή: τον επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών. (…) Το συγκεκριμένο θέμα δεν φιγουράρει συχνά στην πρώτη θέση των προτιμήσεων, ωστόσο η ιδέα της επιστροφής αγαθών αρχαιολογικής κληρονομιάς σε διάφορους λαούς ανά τον κόσμο μπορεί να προκαλέσει έναν κανονικότατο καβγά μεταξύ τυρού και αχλαδιού. Τώρα, λίγους μόλις μήνες πριν από του Ολυμπιακούς, οι φωνές  που υποστηρίζουν την επιστροφή των Ελγινείων μαρμάρων μας στο ελληνικό έθνος δυναμώνουν για άλλη μια φορά, και άρα φαίνεται αδύνατον να αποφύγουμε να εμπλακούμε σε άλλη μια πολύπλοκη διαφωνία.

 

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή: Γιατί μιλάμε για τα Ελγίνεια μάρμαρα; Ιδού ο πρώτος σκόπελος της συζήτησης – δεν αναφερόμαστε σε αυτά ως «μάρμαρα του Παρθενώνα» (του κτιρίου στο οποίο ανήκαν), ή ως «μάρμαρα του Φειδία» (του γλύπτη που τα φιλοτέχνησε), αλλά αντ’ αυτών έχουν πάρει το όνομα του αριστοκράτη που τα βούτηξε από την Ελλάδα. Εξ όσων γνωρίζω, οι πέτρες δεν επηρεάζονται από το «σύνδρομο της Στοκχόλμης», άρα δεν ταυτίστηκαν τα ίδια τα μάρμαρα από μόνα τους με τον απαγωγέα τους. Όχι, ήταν ο βρετανικός λαός που τους κόλλησε το παρατσούκλι «Ελγίνεια», σε ένδειξη ευγνωμοσύνης προς τη γενναιοδωρία του λόρδου να τα πουλήσει σε μειωμένη τιμή στο [βρετανικό] έθνος το έτος 1816. Άρα λοιπόν, η Μεγάλη Βρετανία έχει ήδη διαπράξει έναν σφετερισμό πολιτιστικού αγαθού, με αυτό το rebrandingτων γλυπτών. Κοντολογίς, η ονομασία αυτή υποδηλώνει ότι τα γλυπτά ήταν αρχικά του Έλγιν, ο οποίος στη συνέχεια τα πούλησε.

 

Το θέμα είναι πολύπλοκο… Ο λόρδος Έλγιν ήταν εκείνη την εποχή πρέσβης της Μεγάλης Βρετανίας, όχι όμως διαπιστευμένος στην Ελλάδα. Τα διπλωματικά του καθήκοντα συνδέονταν με την Υψηλή Πύλη, που κυβερνούσε την Ελλάδα από τον 15ο αιώνα και ήταν, ως εκ τούτου, και ήταν η «υπεύθυνη» για την πολιτιστική κληρονομιά της τελευταίας. Ο Σουλτάνος ήταν ευγνώμων για τη βρετανική υποστήριξη που ελάμβανε εναντίον του Ναπολέοντα Βοναπάρτη, γεγονός που εξασφάλισε στον Έλγιν ένα άκρως αμφιλεγόμενο φιρμάνι το οποίο του επέτρεπε να αφαιρέσει τους γλυπτούς θησαυρούς από τον φημισμένο Παρθενώνα (…). Η αρχική ιδέα του ήταν να σχεδιάσει απλά και να φτιάξει γύψινα εκμαγεία, αλλά [σε αυτή του την ιδέα] η βρετανική κυβέρνηση έδειξε περίπου όσο ενθουσιασμό μπορεί να εκφράσει ένας νεκρός ασβός. Αφότου πληροφορήθηκε ότι οι ντόπιοι χωρικοί πελεκούσαν και αφαιρούσαν αυτά τα μαρμάρινα αριστουργήματα και τα έκαιγαν για ασβέστη, ο Έλγιν αποφάσισε να τα φορτώσει σε ένα πλοίο και να τα φυγαδεύσει σε έναν τόπο όπου να ήταν ασφαλή. Στο δικό του το μυαλό, αυτός ο τόπος δεν μπορούσε να είναι άλλος από το Βρετανικό Μουσείο. Κρατώντας το λόγο του, αρνήθηκε να τα πουλήσει σε ιδιώτες (ή στον Ναπολέοντα) και τα πούλησε –με ζημία- στο Βρετανικό.

 

Η πράξη του αυτή θεωρήθηκε αμφιλεγόμενη, ακόμη και στη Βρετανία της Αντιβασιλείας. Ο Έλγιν δεν έλαβε διεθνή αναγνώριση για αυτή του την αποστολή διάσωσης των μαρμάρων. Ο λόρδος Μπάιρον, που λίγο αργότερα θα έχανε τη ζωή του στα ξένα, υποστηρίζοντας τον ελληνικό Αγώνα Ανεξαρτησίας, το θεώρησε πράξη τυραννικού βανδαλισμού, και έκανε ό,τι θα έκανε κάθε εξοργισμένος πολιτικός: έγραψε στίχους για το θέμα. (…) Τα Ελγίνεια (…) απορρίφθηκαν από ορισμένους κριτικούς τέχνης ως άνευ αξίας, γιατί ήταν «βρόμικα» και εν μέρει κατεστραμμένα. Κατά τα φαινόμενα, η αρχαία τέχνη έπρεπε να είναι ανατομικά άψογη για να αξίζει να την κρατήσει κανείς. Παρ’ όλα αυτά, τα μάρμαρα ενσωματώθηκαν στη συλλογή του Βρετανικού Μουσείου, όπου και έμειναν έκτοτε.

 

Αν μεταφερθούμε αρκετά χρόνια μπροστά, στο 2012, οι Ολυμπιακοί έχουν σχεδόν έρθει στην πόλη. Για άλλη μια φορά, το θέμα του επαναπατρισμού επανήλθε στην επικαιρότητα (…). Την περασμένη εβδομάδα, ο Στίβεν Φράι μαζί με πολλούς άλλους έκαναν έκκληση επιστροφής των μαρμάρων στην Αθήνα. Πράγμα που δείχνει να είναι ένα απολύτως δικαιολογημένο αίτημα. Από τον καιρό της επίσκεψης του Έλγιν, η Ελλάδα έχει ωριμάσει ως έθνος, και από χρεωκοπημένη, υποδουλωμένη επαρχία έχει εξελιχθεί σε χρεωκοπημένο ανεξάρτητο κράτος… Εντάξει, δεν σφύζει άκρας υγείας, αλλά έχουν προ πολλού περάσει οι εκρηκτικές μέρες όπου ο Παρθενώνας χρησιμοποιούνταν ως μπαρουταποθήκη. Σήμερα, η Ελλάδα προασπίζεται με ανυπόκριτο πάθος την κληρονομιά της.

 

Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν κάποιες μικρές αντιρρήσεις που ακούγονται. Όπως ότι η οικονομική κατάσταση της Ελλάδας έχει μειώσει το μεγαλύτερο μέρος των κονδυλίων που προορίζονταν για τον πολιτισμό, και κάμποσοι αρχαιολογικοί χώροι ήδη κινδυνεύουν από την έλλειψη επενδύσεων για τη διατήρησή τους. Για να χρησιμοποιήσουμε μια μεταφορά από το χώρο των κοινωνικών λειτουργών, υπάρχουν εκείνοι που ισχυρίζονται ότι η Ελλάδα είναι ακατάλληλος γονέας και δεν μπορεί κανείς να της εμπιστευθεί ένα τόσο εύθραυστης υγείας παιδί, που ήδη μια φορά στο παρελθόν το ανατίναξαν. Προσωπικά, βρίσκω άδικο το επιχείρημα αυτό. Πρώτα απ’ όλα επειδή, επιστρέφοντας τα μάρμαρα στον Παρθενώνα, θα αυξανόταν ο τουρισμός και θα σημειωνόταν εισροή νέων κεφαλαίων για την προστασία του. Αυτή τη στιγμή, το μουσείο [της Ακρόπολης] στην Ελλάδα έχει [στη θέση των αυθεντικών] γύψινα αντίγραφα. Πώς θα νιώθαμε εμείς αν επισκεπτόμενοι το SalisburyPlainαντικρίζαμε ένα μεγαλιθικό μνημείο από αφρολέξ, γιατί το Στόουνχεντζ θα ήταν στο Άμπου Ντάμπι προς χάριν της προστασίας του;

 

Εκείνο που προκαλεί το μεγαλύτερο προβληματισμό, ωστόσο, είναι το θέμα του κακού προηγούμενου. Αν επιστρέψουμε τα Ελγίνεια, τότε ξαφνικά όλες οι συλλογές πολιτιστικών αγαθών της Μεγάλης Βρετανίας θα γίνουν «εύκολος στόχος». Αιγυπτιακές αρχαιότητες, αναγεννησιακοί πίνακες, ρωμαϊκές προτομές, ινδικοί θησαυροί, κινέζικα βάζα – πολλές από τις συλλογές των μουσείων μας, και κυρίως του Βρετανικού Μουσείου, αποκτήθηκαν την εποχή που η Βρετανική Αυτοκρατορία μεσουρανούσε, κι εμείς οργώναμε θάλασσες και ηπείρους της υφηλίου. Η Κίνα τότε πόρρω απείχε από το να είναι οικονομική υπερδύναμη – αντιθέτως, ήταν θύμα των δυτικών αποικιοκρατικών παρεμβάσεων, που οδήγησαν στους δύο Πολέμους του Οπίου και την Εξέγερση των Μπόξερ. Σήμερα, βέβαια, τα πράγματα έχουν αλλάξει για την Κίνα – αν άρχιζε να ζητά πίσω τα πράγματά της, σαν εξαγριωμένη ερωμένη που συνειδητοποιεί ξαφνικά ότι ξόδεψε τα καλύτερά της χρόνια με έναν ηλίθιο, η μόνη μας άμυνα θα είναι η πάγια πολιτική άρνησης της επιστροφής. Η επιστροφή των μαρμάρων στην Ελλάδα θα άνοιγε λοιπόν τους ασκούς του Αιόλου.

 

Υπάρχει όμως άλλη μια, πιο ομιχλώδης πτυχή που διακυβεύεται εδώ. Τι είναι ο πολιτισμός; Μπορεί στ’ αλήθεια να έχει εθνική «ετικέτα»; Μπορούμε στ’ αλήθεια να υποστηρίξουμε ότι κάθε έργο τέχνης είναι ηθικά συνδεδεμένο με τον τόπο όπου δημιουργήθηκε; Πάρτε για παράδειγμα ένα κέλτικο περιδέραιο που φοριόταν στην Εποχή του Σιδήρου. Οι Κέλτες βρέθηκαν σε όλη την Ευρώπη, από την Ελλάδα ως την Ιρλανδία. Αν οι αρχαιολόγοι βρουν ένα πολύτιμο περιδέραιο στη Γαλλία, αλλά οι ειδικοί πουν ότι κατασκευάστηκε στη Γερμανία, ποιος απ’ τους δύο δικαιούται να το κρατήσει; Μπορεί η Ιρλανδία να το διεκδικήσει με το επιχείρημα ότι εκπροσωπεί την εθνική πολιτιστική της κληρονομιά; Ή μήπως θα έπρεπε να περιοδεύει επ’ άπειρον ανά την Ευρώπη, σαν τους RollingStones;

 

(…) Η Μεγάλη Βρετανία, π.χ., είναι ένα έθνος που δημιουργήθηκε από τη συγχώνευση κέλτικων, γερμανικών, σκανδιναβικών, γαλλικών, δανέζικων και αφρικανικών λαών (κ.ά.). Το πολιτικό μας σύστημα βασίζεται σε αρχαιοελληνικές ιδέες περί δημοκρατίας, ενώ η νομοθεσία μας είναι επηρεασμένη από το ρωμαϊκό δίκαιο. Η θρησκευτική ιστορία μας παρουσιάζει κοινά στοιχεία με τη Μέση Ανατολή, και η πνευματική μας κληρονομιά οφείλει πολλά στην ιταλική Αναγέννηση. Και για να περιπλακούν ακόμη πιο πολύ τα πράγματα, άνθρωποι του έθνους μας ίδρυσαν τη σύγχρονη Αμερική και την Αυστραλία, και οι μηχανικοί μας σχεδίασαν τους σιδηρόδρομους της Ινδίας. Υπό αυτή την έννοια, είναι ευκολότερο να προσηλυτίσει κανείς τη SarahPalinστον κομουνισμό, παρά να προσδιορίσει ξεκάθαρα την έννοια του τι σημαίνει «βρετανικός».

 

Μάλιστα, ίσως και να μη θέλουμε να κάνουμε κάτι τέτοιο. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνο παιχνίδι το να διεκδικείς πολιτιστικά αγαθά για εθνικιστικούς λόγους (…).

 

Προσωπικά, θα ήθελα να δω τα Ελγίνεια μάρμαρα να δίνονται στην Αθήνα για μια δοκιμαστική περίοδο, ούτως ώστε τουλάχιστον να μπορεί να τα θαυμάσει κανείς για λίγο στο φυσικό τους περιβάλλον. Οι λόγοι που το πιστεύω αυτό είναι σχετικά απλοί. Περίπου 3.000 χρόνια πριν, η Ελλάδα επινόησε τους Ολυμπιακούς ως μία «μονοπολιτισμική» θρησκευτική εορτή αθλητισμού – μόνο οι Έλληνες μπορούσαν τότε να συμμετέχουν σε αυτούς, και παρ’ όλα αυτά να που σήμερα ετοιμαζόμαστε να γιορτάσουμε την Ολυμπιάδα στο Λονδίνο. Οι Ολυμπιακοί έχουν γίνει παγκόσμια κληρονομιά, που έχει τις ρίζες της στην Ελλάδα, αλλά την μοιράζεται ο κόσμος όλος. Δεν βλέπω για ποιο λόγο τα Ελγίνεια δεν θα μπορούσαν να έχουν ένα παρόμοιο στάτους, και είναι άσχημο ένα έθνος να επιμένει τόσο και να αρνείται να τα μοιραστεί. Ναι, είναι αλήθεια ότι οι τουρίστες μπορούν να έρθουν και να τα δουν δωρεάν στο Λονδίνο, αλλά δεν μπορούν όλοι να αντέξουν οικονομικά ένα τέτοιο ταξίδι.

 

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες ταξιδεύουν ανά τον κόσμο, φτάνουν σε μακρινές πόλεις και μεταφέρουν τα ιδανικά και την ιστορία τους σε άλλους τόπους. Δίνουν έμπνευση σε μέρη που η έμπνευση ίσως να έλειπε πρωτύτερα, και ενώνουν εκατομμύρια άγνωστους μεταξύ τους ανθρώπους που έμοιαζε να μην έχουν κανένα κοινό μεταξύ τους. Με τον ίδιο τρόπο, τα Ελγίνεια μάρμαρα είναι από τους πολυτιμότερους αρχαιολογικούς θησαυρούς του κόσμου, και αποκαλύπτουν τις ρίζες πολλών καλλιτεχνικών παραδόσεων. Μπορούν και αυτά να δώσουν έμπνευση, είναι ένα πανανθρώπινο κληροδότημα. Και θα ήταν υπέροχο αν, όπως ακριβώς και οι Ολυμπιακοί, μπορούσαν εκείνα να πηγαίνουν στους ανθρώπους, όχι να έρχονται οι άνθρωποι σε αυτά.

 

Δημοφιλή Blogs
Αποτρίχωση ή πώς να μη μοιάζουμε με τα ζώα
από Anna Archaeologist
Η μόδα είναι η τάση που έχει ο άνθρωπος να επεμβαίνει στη φύση. Ωστόσο, η τριχοφυΐα έχει λόγο ύπαρξης.
Ιερό του Διονύσου στα Ύρια της Νάξου
από EviKapa Αρχαιολόγος, MS · Διοίκηση Πολιτισμικών Μονάδων
Ιερό του Διονύσου στα Ύρια της Νάξου-Αύγουστος 2009
Αρχείο Blog
2018
2013 (1)
2012 (25)