Γίνε μέλος
Αποστολή με email
Το email σας *
email φίλου *
CAPTCHA *
CAPTCHA Code *
Ανανέωση CAPTCHA
Μήνυμα
* υποχρεωτικά πεδία
Αποστολή
Χάρτης
More
Ειδήσεις: Έκθεση
Όλες οι φωτογραφίες
Ο Ορφέας με τη λύρα του «μαγεύει» τα ζώα. Τραπεζοφόρο. 4ος αιώνας. Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, Αθήνα.
- +
από Archaeology Newsroom

Το Ελληνικό Βυζάντιο ταξιδεύει στις ΗΠΑ

Στην Εθνική Πινακοθήκη της Ουάσινγκτον

Ένα εντυπωσιακό πανόραμα του βυζαντινού πολιτισμού μέσα από 180 έργα της βυζαντινής τέχνης, μεγάλης ιστορικής και καλλιτεχνικής αξίας, που προέρχονται από μουσεία και συλλογές απ’ όλη την Ελλάδα καθώς και από το Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών της Βενετίας, αποτελεί η έκθεση «Ουρανός και Γη. Η τέχνη του Βυζαντίου από Ελληνικές Συλλογές» («Heaven and Earth, Art of Byzantium from Greek Collections»), που διοργανώνουν το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού και το Μουσείο Μπενάκη στις ΗΠΑ. Αρχικά στην Εθνική Πινακοθήκη της Ουάσινγκτον, όπου θα γίνουν τα επίσημα εγκαίνια στις 2 Οκτωβρίου, θα ανοίξει για το κοινό στις 6 Οκτωβρίου και θα διαρκέσει έως τις 2 Μαρτίου του 2014. Και στη συνέχεια στη Βίλα Γκετί του Μουσείου Ζαν Πολ Γκετί στο Μαλιμπού του Λος Αντζελες, όπου θα παραμείνει από τον Απρίλιο έως τον Αύγουστο του 2014.

Η έκθεση αποτελεί ένα μεγάλο πολιτιστικό εγχείρημα που έχει σκοπό να προβάλει σε δύο από τα σημαντικότερα πολιτιστικά ιδρύματα διεθνώς την πλούσια βυζαντινή κληρονομιά της χώρας μας, την ιδιαίτερη ταυτότητα του Ελλαδικού χώρου ως τμήματος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, αλλά και τις σύγχρονες εξελίξεις της έρευνας για τις βυζαντινές αρχαιότητες στις οποίες συνετέλεσε αποφασιστικά το επιστημονικό δυναμικό της χώρας μας.

Αριστοτεχνικά ψηφιδωτά, εικόνες, γλυπτά, κεραμικά, τοιχογραφίες, νομίσματα, αρχιτεκτονικά μέλη, αντικείμενα μικροτεχνίας, εικονογραφημένα χειρόγραφα, λειτουργικά και οικιακά σκεύη, κοσμήματα και υφάσματα, καθώς και πρόσφατα ανασκαφικά ευρήματα που εκτίθενται για πρώτη φορά, παρουσιάζονται σύμφωνα με τις πιο εξελιγμένες μουσειολογικές αντιλήψεις, προέρχονται δε από τις απαρχές της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας το 330 μ.Χ. έως την Άλωση το 1453. Η έκθεση οργανώνεται σε πέντε θεματικές ενότητες:

1. Η πρώτη ενότητα, «Από τον αρχαίο στον βυζαντινό κόσμο», παρουσιάζει τη μετάβαση από την αρχαιότητα στους πρώιμους βυζαντινούς χρόνους. Αντιπροσωπευτικά έργα της γλυπτικής και περίτεχνα ψηφιδωτά μαρτυρούν τη συνύπαρξη του αρχαίου κόσμου με το νέο χριστιανικό που αναδύεται, την επιβίωση του παγανισμού και το σταδιακό εκχριστιανισμό της αυτοκρατορίας. Η νέα θρησκεία για τις ανάγκες της καλλιτεχνικής της έκφρασης υιοθετεί το λεξιλόγιο της κραταιάς ελληνορωμαϊκής παράδοσης. Παραστάσεις διαδεδομένες από τους αρχαίους χρόνους αποβάλλουν την παλιά τους ταυτότητα και ενδύονται με νέο, χριστιανικό περιεχόμενο. Παράλληλα, το ύφος τους διαφοροποιείται: ήδη από την περίοδο της ύστερης αρχαιότητας και υπό την επίδραση των ιδεών του νεοπλατωνισμού μια τάση για αφαίρεση και σχηματοποίηση υπογραμμίζει την εσωτερικότητα και πνευματικότητα της ανθρώπινης μορφής. Ο ίδιος τρόπος απόδοσης στη συνέχεια θα χρησιμοποιηθεί για να εκφράσει εικαστικά το υπερβατικό στοιχείο του χριστιανισμού.

2. Η δεύτερη ενότητα, «Ο θρησκευτικός βίος», προβάλλει τη χριστιανική ταυτότητα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας μέσα από βασικές εκφάνσεις του δημόσιου και ιδιωτικού βίου. Η επίδραση της επίσημης θρησκείας του κράτους στη διαμόρφωση της πολιτικής του ιδεολογίας και η ανάπτυξη της στενής του σχέσης με την Εκκλησία παρουσιάζονται ανάγλυφα μέσα από μια συλλογή χρυσών νομισμάτων. Κατόπιν μια μεγάλη σειρά εκθεμάτων μας μεταφέρει στο χώρο άσκησης της δημόσιας λατρείας: γλυπτά αρχιτεκτονικά μέλη, φορητές εικόνες, εικονογραφημένα χειρόγραφα, λειτουργικά υφάσματα ανασυνθέτουν το βυζαντινό ναό ως μικρογραφία του σύμπαντος κόσμου. Μέσα από τα πολύτιμα αυτά αντικείμενα παρουσιάζεται η υψηλή τέχνη των εργαστηρίων της Κωνσταντινούπολης, από την οποία εκπορεύονται τα κυρίαρχα ρεύματα, ενώ παράλληλα αναδεικνύεται η ιδιαίτερη καλλιτεχνική φυσιογνωμία σημαντικών αστικών κέντρων της Ελλάδας όπως η Θεσσαλονίκη, η Βέροια, η Καστοριά. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στη σχέση της τέχνης με την ορθόδοξη λειτουργία.

3. Η τρίτη ενότητα, «Η πνευματική ζωή», εστιάζει στον κόσμο της βυζαντινής σκέψης, των γραμμάτων και των τεχνών. Μια σειρά από πολυτελή χειρόγραφα υπογραμμίζει την κυριαρχία της ελληνικής γλώσσας και εκθέτει βασικές πτυχές της πνευματικής ζωής του Βυζαντίου. Εκτός από τα θρησκευτικά κείμενα, στα βιβλιογραφικά εργαστήρια οι βυζαντινοί γραφείς αντιγράφουν κείμενα των Ελλήνων κλασικών και επιστημονικά έργα, διαδραματίζοντας καθοριστικό ρόλο στη διάδοση της αρχαιοελληνικής παιδείας. Παράλληλα, οι λαμπρές μικρογραφίες που κοσμούν τα χειρόγραφα καταδεικνύουν την επίδραση του κλασικού στοιχείου στη ζωγραφική απόδοση της ανθρώπινης μορφής. Το φαινόμενο αυτό γίνεται ιδιαίτερα εμφανές σε περιόδους έντονης στροφής προς την αρχαιότητα, τις λεγόμενες Αναγεννήσεις (Μακεδονική, Παλαιολόγεια). Τα εικονογραφημένα χειρόγραφα υπήρξαν το πιο αποτελεσματικό μέσο για τη διάδοση αυτών των αναγεννητικών κινημάτων, τα οποία ανανέωσαν τη βυζαντινή τέχνη σε όλες τις μορφές της. Οι φορητές εικόνες που συμπληρώνουν την ενότητα αυτή προέρχονται από καλλιτεχνικά εργαστήρια της Κωνσταντινούπολης, του ίδιου κέντρου από το οποίο οι βυζαντινοί λόγιοι κατευθύνουν την πνευματική ζωή της Αυτοκρατορίας.

4. Στην τέταρτη ενότητα, «Οι χαρές της ζωής», ξετυλίγονται ποικίλες όψεις της καθημερινής ζωής στο Βυζάντιο, ένα θέμα που παραμένει σχετικά άγνωστο στο ευρύτερο διεθνές κοινό. Το πρώτο μέρος μας εισάγει στον ιδιωτικό χώρο των Βυζαντινών και παρουσιάζει τον εξοπλισμό και το διάκοσμο της βυζαντινής κατοικίας με θέματα από την ελληνορωμαϊκή και τη χριστιανική παράδοση, παραστάσεις από τον κόσμο των ζώων και την ανθρώπινη δραστηριότητα, επιρροές από την ανατολική και τη δυτική τέχνη. Το δεύτερο μέρος είναι αφιερωμένο στον ατομικό καλλωπισμό. Μεταξύ των εκθεμάτων περιλαμβάνεται μια μεγάλη σειρά από βυζαντινά κοσμήματα, που εντυπωσιάζουν με την ποικιλομορφία, τη σχεδιαστική λεπτότητα και την τεχνική αρτιότητά τους, ενώ παρουσιάζονται και κάποια σπάνια δείγματα από το περιβάλλον των ανωτέρων στρωμάτων της βυζαντινής κοινωνίας.

5. Τέλος, στην πέμπτη ενότητα, «Το Βυζάντιο μεταξύ Ανατολής και Δύσης», παρουσιάζονται οι γόνιμες επιδράσεις που δέχθηκε η βυζαντινή τέχνη από τον πολιτισμό των λαών με τους οποίους συναντήθηκε κατά τη μακρόχρονη πορεία της. Στο πρώτο μέρος εκτίθενται αρχιτεκτονικά γλυπτά και κοσμήματα που φέρουν έκδηλες εικονογραφικές και τεχνοτροπικές επιρροές από τον περσικό και αραβικό πολιτισμό. Στο δεύτερο μέρος παρουσιάζεται μια σειρά από εκθέματα, όπως πολύτιμα εκκλησιαστικά σκεύη, τοιχογραφίες και φορητές εικόνες, που αποκαλύπτουν την ποικιλία επιδράσεων του δυτικού κόσμου στην καλλιτεχνική έκφραση του Βυζαντίου. Ανατολικές και δυτικές επιρροές έρχονται σε διάλογο με τα εγγενή βυζαντινά στοιχεία του κάθε έργου και σχηματίζουν ένα νέο είδος σύνθετης εικαστικής γλώσσας. Παράλληλα καταδεικνύουν τη δεκτικότητα των Βυζαντινών καλλιτεχνών στο νέο και το διαφορετικό και την ικανότητά τους να το αφομοιώνουν και να ανανεώνονται διαρκώς.

Κειμήλια και εκθέματα προσέφεραν οι εξής φορείς: Μουσείο Μπενάκη (Αθήνα), Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο (Αθήνα), Νομισματικό Μουσείο (Αθήνα), Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο (Αθήνα), Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού (Θεσσαλονίκη), Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος (Αθήνα), Μουσείο Ακρόπολης (Αθήνα), Επιγραφικό Μουσείο (Αθήνα), Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου (Αθήνα), Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης (Αθήνα), Ιστορικό Μουσείο Κρήτης (Ηράκλειο), Συλλογή Αβέρωφ (Μέτσοβο), Δημόσια Βιβλιοθήκη Λευκάδας, καθώς και οι: Α΄, Ε΄, ΣΤ΄, ΚΕ΄ και ΛΖ΄ Εφορείες Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, οι 2η, 4η, 5η, 6η, 7η, 10η, 12η, 13η, 16η, 23η, 24η, 25η και 28η Εφορείες Βυζαντινών Αρχαιοτήτων. Επίσης, η Ιερά Αρχιεπισκοπή Κρήτης (Ηράκλειο), η Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου Θεολόγου (Πάτμος), η Ιερά Μονή Ομπλού (Πάτρα) και το Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών Βενετίας.

«Μια έκθεση, ένα δίδαγμα για το μέλλον»

«Σε λίγες ημέρες η συναρπαστική ιστορία του Βυζαντίου θα ξετυλιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα αμερικανικά μουσεία», δήλωσε σχετικά ο Υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού κ. Πάνος Παναγιωτόπουλος, ο οποίος θα παρευρεθεί στα επίσημα εγκαίνια στις 2 Οκτωβρίου στην Εθνική Πινακοθήκη της Ουάσινγκτον, όπως άλλωστε η Γενική Γραμματέας του ΥΠΠΟΑ κα Λίνα Μενδώνη. Και συνέχισε ο υπουργός: «Έχουμε πολλούς λόγους να είμαστε περήφανοι γι’ αυτή την έκθεση. Θα μοιραστούμε με τους Αμερικανούς φίλους, αλλά και με το διεθνές κοινό, τον θαυμασμό απέναντι σε διάσημα, αλλά και σε άγνωστα αριστουργήματα που αυτή η καταλυτική ιστορική περίοδος μας άφησε. Αλλά και θα διδαχθούμε για άλλη μια φορά από αυτή. Παρακολουθώντας τη μετάβαση από την αρχαιότητα σε μια νέα εποχή, την αντοχή, ύστερα, του πυρήνα της Ελληνικότητας μέσα στην πολυπολιτισμική ταυτότητά του Βυζαντίου, καθώς και τον δημιουργικό τρόπο με τον οποίο ο βυζαντινός πολιτισμός αφομοίωσε επιρροές από τη Δύση και την Ανατολή, διαπιστώνουμε για άλλη μια φορά ότι δυνατός υπήρξε ο Ελληνισμός όταν, τηρώντας τις αρχές του, τόλμησε συγχρόνως να είναι ανοιχτός απέναντι στο νέο, το διαφορετικό. Μερικά από τα σημαντικότερα έργα της έκθεσης διασώθηκαν από περιόδους κρίσεων της βυζαντινής ιστορίας. Όπως ακριβώς και η ελπίδα».

Θέλοντας να επισημάνει την επιβίωση του βυζαντινού πολιτισμού στην Ελληνική ιστορία στο διάβα των αιώνων, το ΥΠΠΟΑ, με την ευκαιρία της έκθεσης, είχε καλέσει προ μηνών Αμερικανούς δημοσιογράφους που εκπροσωπούν έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα τα οποία ειδικεύονται στον πολιτισμό αλλά και στον τουρισμό, για να τους ξεναγήσει σε μουσεία και μνημεία της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, καθώς και στον αρχαιολογικό χώρο τού Μυστρά και της Μονεμβασιάς.

Ανάλογες επαφές θα γίνουν πλέον στις ΗΠΑ. Στις 6 Οκτωβρίου, ημέρα κατά την οποία η έκθεση θα ανοίξει για το κοινό, ο Σεβασμιότατος Αρχιεπίσκοπος Αμερικής Δημήτριος θα τελέσει τη Θεία Λειτουργία στον Ιερό Ναό της Αγίας Σοφίας στην αμερικανική πρωτεύουσα. Ενώ το ίδιο μεσημέρι, στο μεγάλο αμφιθέατρο της Εθνικής Πινακοθήκης της Ουάσινγκτον, η Γενική Διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς κα Μαρία Βλαζάκη-Ανδρεαδάκη και ο Διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη κ. Άγγελος Δεληβορριάς θα κάνουν τις εναρκτήριες διαλέξεις της διοργάνωσης.

Η έκθεση συνοδεύεται από δίτομο κατάλογο. Ο πρώτος τόμος εξετάζει βασικές πτυχές του βυζαντινού πολιτισμού, οι οποίες ορίζουν και τους θεματικούς άξονες της έκθεσης, και παρουσιάζει με ερμηνευτικό τρόπο τα εκθέματα. Ο δεύτερος τόμος εξετάζει τις πόλεις και την ύπαιθρο χώρα του Ελλαδικού χώρου κατά τη βυζαντινή περίοδο, καθώς και τη διάσωση και προβολή των βυζαντινών αρχαιοτήτων στη σύγχρονη Ελλάδα μέσα από το έργο των βυζαντινών μουσείων και συλλογών. Τα κείμενα και των δυο τόμων υπογράφουν Έλληνες και ξένοι επιστήμονες διεθνούς κύρους στον τομέα των βυζαντινών σπουδών.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Πηγή: Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού (Δελτίο Τύπου).